რა უნდა ვიცოდეთ ნაფიც მსაჯულთა სასამართლოს შესახებ - ინტერვიუ საბა ხელაშვილთან - კვირის პალიტრა

საქართველოში ნაფიც მსაჯულთა ინსტიტუტის გამოყენება სულ უფრო ფართოვდება და მძიმე კატეგორიის დანაშაულებზე მართლმსაჯულების განხორციელების ძირითად ფორმად მკვიდრდება. მიუხედავად ამისა, საზოგადოებისთვის ჯერ კიდევ ბუნდოვანია, როგორ ხვდება რიგითი მოქალაქე მსაჯულთა სკამზე, რა უფლებები აქვს მას და როგორ მიიღება საბოლოო ვერდიქტი.

დღეს ამ რთულ და საინტერესო პროცესზე სასაუბროდ მოვიწვიეთ სისხლის სამართლის სპეციალისტი, „საბა ხელაშვილის საადვოკატო ოფისის“ ხელმძღვანელი, საბა ხელაშვილი, რომელიც ხშირად იღებს მონაწილეობს ნაფიც მსაჯულთა სასამართლო პროცესებში.

- ბატონო საბა, როგორ ხდება მოქალაქე ნაფიცი მსაჯულობის კანდიდატი? ეს ნებაყოფლობითია თუ შემთხვევითობის პრინციპი მოქმედებს?

- ეს არის პროცესი, რომელიც სრულად ეფუძნება შემთხვევითი შერჩევის პრინციპს და მასში სუბიექტური ჩარევა გამორიცხულია. ბაზისად გამოიყენება სრულწლოვან მოქალაქეთა ერთიანი სია, რომელსაც სერვისების განვითარების სააგენტო ყოველწლიურად უგზავნის სასამართლოს.

კონკრეტული საქმის დაწყებისას, სასამართლო ელექტრონული სისტემის მეშვეობით, ამ ერთიანი სიიდან შემთხვევითობის პრინციპით არჩევს 300 კანდიდატს. სწორედ ამ 300 ადამიანს ეგზავნება უწყება. ამიტომ, თუ თქვენ მიიღეთ შეტყობინება, ეს ნიშნავს, რომ სისტემამ თქვენი მონაცემები ამოაგდო. ამ სიას ხელს აწერს მოსამართლე და ის მხარეებსაც გადმოგვეცემა.

- უწყებასთან ერთად მოქალაქეებს მისდით კითხვარიც. რა დატვირთვა აქვს ამ დოკუმენტს და რამდენად სავალდებულოა მისი შევსება?

- კითხვარი არის პირველი ფილტრი. ის ეგზავნება კანდიდატს შერჩევის სხდომამდე არანაკლებ 15 დღით ადრე. ეს დოკუმენტი მხარეების მიერ არის შედგენილი და მოსამართლესთან შეთანხმებული.

მისი მიზანია, შეგვიქმნას პირველადი წარმოდგენა კანდიდატის პიროვნებაზე. კითხვები ეხება განათლებას, სამსახურს, ოჯახურ მდგომარეობას, მაგრამ ყველაზე მთავარი აქ არის ინტერესთა კონფლიქტის გამორიცხვა. მაგალითად, კითხვარში ყოველთვისაა ინფორმაცია ბრალდებულის, დაზარალებულისა და მოწმეების შესახებ. თუ კანდიდატი იცნობს რომელიმე მათგანს, მან ეს უნდა მიუთითოს. კანდიდატი ვალდებულია, 5 დღის ვადაში შეავსოს ეს დოკუმენტი და დააბრუნოს სასამართლოში. ჩვენ, ადვოკატები, ამ პასუხებზე დაყრდნობით ვემზადებით შერჩევის სხდომისთვის.

- თქვენ ახსენეთ შერჩევის სხდომა. ეს ის ეტაპია, როცა ადვოკატები და პროკურორები კანდიდატებს „ცხრილავენ“. რა კრიტერიუმებით ხდება კანდიდატის აცილება?

- დიახ, ეს პროცესის ყველაზე დინამიკური ნაწილია. სხდომა იწყება მაშინაც კი, თუ 300-დან 50 კანდიდატზე ნაკლები გამოცხადდა. არსებობს ორი სახის აცილება: დასაბუთებული და დაუსაბუთებელი.

დასაბუთებული აცილება რაოდენობაში შეზღუდული არ არის. თუ მე, როგორც ადვოკატი, დავინახავ, რომ კანდიდატი მიკერძოებულია, აქვს წინასწარ ჩამოყალიბებული აზრი საქმეზე, ან არის მსხვერპლის ნათესავი - მე ვაყენებ შუამდგომლობას მისი აცილების შესახებ და ვასაბუთებ ამას.

რაც შეეხება დაუსაბუთებელ აცილებას - აქ მხარეს არ სჭირდება ახსნა, თუ რატომ იწუნებს კანდიდატს. უბრალოდ ვამბობთ „აცილებულია“. ჩვეულებრივ საქმეებზე გვაქვს 6 ასეთი აცილების უფლება, ხოლო თუ ბრალდება უვადო პატიმრობას ითვალისწინებს - 10-ის. ეს სტრატეგიული ინსტრუმენტია დაცვის მხარისთვის.

- საბოლოოდ რამდენი ადამიანი რჩება ჟიურიში?

- სტანდარტულად, ნაფიც მსაჯულთა სასამართლო შედგება 12 ძირითადი და მინიმუმ 2 სათადარიგო მსაჯულისგან. თუმცა, კანონი უშვებს გამონაკლისებს. დანაშაულის სიმძიმიდან გამომდინარე, მსაჯულთა რაოდენობა შეიძლება იყოს ნაკლები, მაგრამ არაუგვიანეს 6-ისა (ნაკლებად მძიმე დანაშაულზე), 8-ისა (მძიმეზე) ან 10-ისა (განსაკუთრებით მძიმეზე).

- საინტერესოა სათადარიგო მსაჯულის ფუნქცია. ისინი ესწრებიან პროცესებს?

- დიახ, სათადარიგო მსაჯული ესწრება ყველა სხდომას, უსმენს მოწმეებს, ეცნობა მტკიცებულებებს, მაგრამ მას არ აქვს უფლება გამოთქვას აზრი ან დაესწროს თათბირს, სანამ ის არ ჩაანაცვლებს ძირითად მსაჯულს.

მისი ფუნქცია მართლმსაჯულების შეუფერხებლობაა. წარმოიდგინეთ, პროცესი გრძელდება 2 თვე და ერთ-ერთი მსაჯული ავად გახდა ან დაარღვია წესები. რომ არ იყოს სათადარიგო, პროცესი თავიდან უნდა დაწყებულიყო, რაც კოლოსალურ რესურსსა და დროს მოითხოვს. ასეთ დროს, მოსამართლე დაითხოვს ძირითად მსაჯულს და მის ადგილს იკავებს სათადარიგო.

- უშუალოდ ვერდიქტის გამოტანის პროცესზე გადავიდეთ. როგორია პროცედურა სათათბირო ოთახში და რა დრო აქვთ მსაჯულებს გადაწყვეტილების მისაღებად?

- სათათბირო ოთახი არის "წმინდათა წმინდა". იქ შესვლის უფლება არავის აქვს მსაჯულების გარდა. თავდაპირველად, პირველი 4 საათის განმავლობაში, მსაჯულებმა უნდა სცადონ ერთხმად გადაწყვეტილების მიღება. ანუ, ყველა (12-ვე) უნდა თანხმდებოდეს გამამართლებელ ან გამამტყუნებელ ვერდიქტზე.

თუ 4 საათში კონსენსუსი ვერ შედგა, იწყება მეორე ეტაპი - მომდევნო 8 საათი. აქ უკვე საკმარისია ხმათა უმრავლესობა. მაგალითად, 12 მსაჯულის შემთხვევაში, გადაწყვეტილების მისაღებად საჭიროა მინიმუმ 8 ხმა.

- და რა ხდება, თუ ამ 8 საათშიც ვერ შეთანხმდნენ?

- ეს კრიტიკული მომენტია. თუ ჯამში 12 საათის (4+8) განმავლობაში ვერდიქტი არ არის, მოსამართლე კიდევ ერთხელ მიმართავს მათ და აძლევს დამატებით 3 საათს. თუ არც ამ დროში იქნა მიღებული გადაწყვეტილება, მოსამართლეს შეუძლია ან კიდევ მისცეს გონივრული ვადა, ან დაითხოვოს შემადგენლობა და დანიშნოს ახალი შერჩევის სხდომა. თუ ახალი შემადგენლობაც ვერ იღებს გადაწყვეტილებას - ბრალდებული გამართლებულად ითვლება. ეს კანონის ძალიან მნიშვნელოვანი ჩანაწერია.

- ვერდიქტის გამოცხადების შემდეგ რა როლი აქვთ მსაჯულებს? სასჯელსაც ისინი ნიშნავენ?

- არა, კონკრეტულ წლებს მოსამართლე განსაზღვრავს, მაგრამ მსაჯულებს აქვთ უზარმაზარი გავლენა სასჯელის ზომაზე. თუ ვერდიქტი გამამტყუნებელია, იმართება სასჯელის დანიშვნის სხდომა.

მსაჯულებს შეუძლიათ მისცენ რეკომენდაცია სასჯელის შემსუბუქების ან დამძიმების შესახებ. დააკვირდით, ეს რეკომენდაცია მოსამართლისთვის სავალდებულოა! თუ მსაჯულებმა მხარი დაუჭირეს შემსუბუქებას, მოსამართლე ვერ დანიშნავს მაქსიმალური სასჯელის 2/3-ზე მეტს. თუ მოითხოვეს დამძიმება, მოსამართლე ვერ დანიშნავს მაქსიმალური სასჯელის 2/3-ზე ნაკლებს.

- დასასრულს, რას ურჩევდით იმ ადამიანებს, ვისაც სისხლის სამართლის საქმეზე ნაფიც მსაჯულთა სასამართლო ელოდება?

- ნაფიც მსაჯულთა სასამართლო არის სპეციფიკური პროცესი, სადაც იურისპრუდენციასთან ერთად ფსიქოლოგია და რიტორიკა გადამწყვეტ როლს თამაშობს. აქ არ კმარა მხოლოდ კანონის ცოდნა, საჭიროა ადამიანების დარწმუნების უნარი.

ჩვენი საადვოკატო ფირმის, „საბა ხელაშვილის საადვოკატო ოფისის“ გამოცდილება გვაჩვენებს, რომ სწორად შერჩეული მსაჯულები, გამართული სტრატეგია და კვალიფიციური ადვოკატის წარმომადგენლობა სასამართლოში საქმის მოგების 70%-ია. ამიტომ, ჩემი რჩევაა - ნუ ანდობთ თქვენს ბედს შემთხვევითობას, მიმართეთ პროფესიონალებს, რომლებმაც იციან ამ სისტემის მუშაობის თითოეული ნიუანსი.

NS