წაახალისებს თუ არა დანაშაულს მართვის მოწმობის ამნისტია?!
კანონპროექტი, რომელიც პრემიერ-მინისტრის ინიციატივით, საქართველოს პარლამენტის მიერ მომზადდა, მართვის მოწმობების აღდგენასთან დაკავშირებით ფართომასშტაბიან ამნისტიას გულისხმობს. შს სამინისტროს ინფორმაციით, ამნისტია 35 500-მდე საქართველოს მოქალაქეს შეეხება. მათ შორის იქნებიან მძღოლები, რომლებსაც მართვის უფლება შეუჩერდათ დაკისრებული ჯარიმების გადაუხდელობისა და ქულების რაოდენობის ამოწურვის გამო. ამნისტია შეეხებათ იმ მძღოლებსაც, ვისაც შემთხვევის ადგილის მიტოვების გამო შეჩერებული აქვთ მართვის უფლება.
რას ემსახურება ამნისტია და გამოიწვევს თუ არა დანაშაულის წახალისებას, მით უფრო იმ ფონზე, როცა 2025 წლის პირველ 9 თვეში საქართველოში 4 480 ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად 345 ადამიანი დაიღუპა, მათ შორის 112 ქვეითად მოსიარულე და 35 ბავშვი. რა რისკებს ხედავენ დარგის სპეციალისტები ახალ ინიციატივაში, ამ საკითხზე საგზაო უსაფრთხოების ექსპერტსა და "პარტნიორობა საგზაო უსაფრთხოებისთვის" დირექტორს, ირაკლი იზორიას ვესაუბრეთ.
- ამნისტიას არ ვეთანხმები და ვფიქრობ, არ დაეთანხმება არც ერთი ექსპერტი, ვინც საგზაო უსაფრთხოების საკითხებში ჩახედულია. მსოფლიოში ვერ დამისახელებთ ვერც ერთ ქვეყანას, სადაც მსგავსი ამნისტია განხორციელდა. აქედან გამომდინარე, ძალიან რთულია წინასწარ გათვალო, ერთი წლის შემდეგ რა სურათი გვექნება ქვეყანაში ავტოსაგზაო შემთხვევების სტატისტიკის თვალსაზრისით. ყველაზე მძიმე დარღვევაა, როცა ნასვამი ან ნარკოტიკების ზემოქმედების ქვეშ მყოფი მძღოლი ჯდება საჭესთან. ამის გამო უამრავი ადამიანი დაიღუპა ან დაშავდა. რა თქმა უნდა, არსებობენ კეთილსინდისიერი მძღოლებიც და მათ გადაცდომა უნდა ეპატიოთ, თუმცა, საერთო ჯამში, ჩვენ არ ვიცით, რას მოიმოქმედებს ის 18 000 ადამიანი, ვისაც მართვის მოწმობა ნასვამობის გამო ჩამოართვეს. სწორედ ამიტომ არ უშვებენ სახელმწიფოები მსგავს პრეცედენტებს, რათა მძიმე სამართალდარღვევის რისკი აირიდონ თავიდან. არსებობს წარმატებული ქვეყნების პრაქტიკა, სადაც მოქალაქეს მართვის უფლება იმ შემთხვევაში დაუბრუნდება, თუ ის გაივლის შესაბამის ფსიქოლოგიურ კურსებს და სწავლებებს. წესით, ჩვენთანაც მსგავსი მიდგომა უნდა ამოქმედებულიყო. ვფიქრობ, ეს დაუფიქრებლად გადადგმული ნაბიჯია.
- ანუ შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ექსპერიმენტს ვატარებთ?
- მსგავსი ექსპერიმენტების ჩატარებას ვერც ერთი ქვეყანა ვერ ბედავს, რადგან თითოეული დაღუპული მოქალაქის სიცოცხლე იმ ქვეყნისა და კონკრეტულად იმ ადამიანების პასუხისმგებლობაა, ვინც მსგავს გადაწყვეტილებას იღებს.
ჩვენს ქალაქებში ისედაც გადატვირთულია მოძრაობა და უამრავი ავტოსაგზაო შემთხვევაა. ამის დამადასტურებელია 2025 წლის 9 თვის შემაშფოთებელი სტატისტიკა, რომელიც შსს-მ გამოაქვეყნა. გაზრდილია ავტოსაგზაო შემთხვევები, როცა ნასვამი მძღოლი მართავდა საჭეს, შესაბამისად, გაზრდილია ფეხით მოსიარულეთა და ბავშვთა სიკვდილიანობა. თუ დავაკვირდებით ყოველწლიურ დინამიკას, არ ვართ დაზღვეული, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევები არ მოიმატებს.
- ხომ არ ფიქრობთ, რომ უკეთესი იქნებოდა, ამნისტია მხოლოდ მსუბუქი დანაშაულის ჩამდენ მძღოლებს შეხებოდა?
- რა თქმა უნდა, რაღაც დიფერენცირება უნდა მომხდარიყო. თუ მსგავსი რეფორმის გატარება აუცილებელია, მაშინ იმ მძღოლებისთვის უნდა დაებრუნებინათ მართვის უფლება, ვისაც შეზღუდვის ვადის გასვლამდე ერთი ან ორი თვე დარჩა. ანუ სანქციის ვადის 70-80% მაინც უნდა იყოს გასული. წახალისება იქნებოდა ისიც, რომ იმ მძღოლებისთვის, რომლებიც ინტენსიურად აღარ არღვევენ მოძრაობის წესებს, დაებრუნებინათ ჩამორთმეული ქულები.
- საერთოდ იყო თუ არა ამ ტიპის ამნისტიის საჭიროება და რას შეიძლება უკავშირდებოდეს ეს გადაწყვეტილება? ხელისუფლების ოპონენტების ნაწილმა ამაში ამომრჩევლის მოსყიდვის მცდელობაც კი დაინახა...
- სიმართლე გითხრათ, ვერ ვიტყვი, ეს გადაწყვეტილება რამდენად შეიძლება უკავშირდებოდეს პოლიტიკას. მე, როგორც ამ დარგის ექსპერტმა, ვიცი ის, რომ მსგავსი გადაწყვეტილების მიღება არ შეიძლება, რადგან ამის საერთაშორისო პრაქტიკა არ არსებობს. აქედან გამომდინარე, შიშით ვუყურებ ამ რეფორმას.
- რა არის მძიმე ავტოსაგზაო შემთხვევების ძირითადი მიზეზი?
- ჩემი აზრით, მთავარი პრობლემა და მომაკვდინებელი ფაქტორი სიჩქარის გადაჭარბებაა. ამიტომ მკაცრი რეგულაციებია საჭირო... ზოგ რეგიონში საერთოდ არ გვყავს საპატრულო პოლიციის თანამშრომლები, განსაკუთრებით, მაღალმთიან მუნიციპალიტეტებში და სახელმწიფო ვერ ახერხებს მაგალითად, ნასვამი მძღოლების გაკონტროლებას, რაც ასევე დიდი პრობლემაა. საფრთხის შემცველია ღვედის გარეშე მართვაც, რაც ზრდის სიკვდილიანობის რისკს პირველივე შეჯახებისას. აღსანიშნავია ტელეფონზე საუბარი და ა.შ. ასევე ძალიან საყურადღებოა ურბანული მოწყობის საკითხები: ინფრასტრუქტურის თვალსაზრისით, გზები უნდა გაიმართოს ისე, რომ მძღოლის შეცდომის შემთხვევაშიც კი ეს მისთვის და სხვა მგზავრებისთვის საბედისწერო არ გახდეს! ანუ გზა ისე უნდა დაპროექტდეს, რომ ადამიანს გადარჩენის მეტი შანსი ჰქონდეს...თანამედროვე ტექნოლოგიები იძლევა ამის საშუალებას.
- საქართველოში არსებული გზები თუ პასუხობს თანამედროვე სტანდარტებს და რა შენიშვნები გაქვთ გზების მოწყობის თვალსაზრისით?
- საერთაშორისო გზები ეწყობა სხვადასხვა საერთაშორისო ორგანიზაციის მიერ გამოყოფილი თანხებით და ისე არ ბარდება, თუ უსაფრთხოების ინსპექტირებას არ გაივლის. სამაგიეროდ, დიდი პრობლემები გვაქვს რეგიონებში, სადაც გზების მოწყობა სტანდარტულად ხდება და არა თანამედროვე გაიდლაინებისა და ურბანული დიზაინის გათვალისწინებით. საქართველოში არ გვყავს ტრანსპორტის სპეციალისტები. არ გვყავს იმდენი ინჟინერი, რომ რეგიონებში მივავლინოთ. ტრანსპორტის კუთხით ქვეყანაში კადრების დიდი დეფიციტია. ამიტომ აუცილებელია არსებული კადრების გადამზადება თანამედროვე ტიპის ტრენინგებით.
- რა საერთაშორისო პრაქტიკა არსებობს ავტოსაგზაო შემთხვევების პრევენციისთვის? რა გზას უნდა მიმართოს სახელმწიფომ, რომ შეამციროს მძიმე შემთხვევების რისკი?
- ამისთვის უმთავრესია:
1. ქულათა სისტემის მიბმა სიჩქარის გადაჭარბების ფაქტებზე - საგზაო უსაფრთხოების ექსპერტები წლებია ვამბობთ, რომ მარტო სანქციების გამკაცრება სიჩქარის გადაჭარბების ნაწილში ვერ იქნება გრძელვადიანი ეფექტის მომცემი, ამიტომ შესაბამისი კვლევა მოვამზადეთ და სახელმწიფოს შევთავაზეთ, მომხდარიყო ქულათა სისტემის მიბმა ვიდეოჯარიმებზე. რამდენიმე წლის წინ შემოტანილ ქულათა სისტემას ჩვენც დავუჭირეთ მხარი, რადგან ამის აუცილებლობას ვხედავდით, თუმცა, ამ სისტემამ ეფექტიანად მაინც ვერ იმუშავა, რადგან ყველაზე მთავარი დარღვევა, სიჩქარის გადაჭარბება, ქულებზე არ აისახება.
2. სიჩქარის ლიმიტების გადახედვა - ჩვენ შევისწავლეთ ევროპული ქვეყნების პრაქტიკა და არც ერთ ურბანულ დასახლებაში არ არის დაშვებული 60 კმ/სთ სიჩქარით მოძრაობა. ევროპაში დაშვებული მაქსიმალური სიჩქარე 50 კმ/სთ-ია. მეტიც, ისეთ დიდ ქალაქებში, როგორებიცაა: პარიზი, ლონდონი, ბარსელონა და ა.შ., სადაც გზებზე ხშირია ქვეითების გადაადგილება, გადადიან 30 კმ/სთ-იან ზონებზე.
3. ტოლერანტობის შემცირება და სწორი ურბანული დაგეგმარება - ჩვენს ქვეყანაში ჯერჯერობით დაწესებულია 15 კმ/სთ-იანი ტოლერანტობა. მაშინ, როცა მაქსიმალური ტოლერანტობა ყველგან 10 კმ/სთ-ია. მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის გათვლებით, სიჩქარის 1 კმ/სთ-ით მომატებაც კი 4-ჯერ ზრდის სიკვდილის რისკს! და თუ ჩვენ 10-15 კმ/სთ-ით გავზრდით სიჩქარეს, სიკვდილის რისკიც 95%-მდე მოიმატებს! ასევე უნდა აღინიშნოს, რომ ტოლერანტობის გათვალისწინებით, მძღოლები სკოლებთან რეალურად 45 კმ/სთ-ით მოძრაობენ, რაც დაუშვებელია... ჯანმოს კვლევებით დადენილია, რომ თუ 30 კმ/სთ-ით მოძრავი მძღოლი ბავშვს დაეჯახება, მისი გადარჩენის შანსი 80%-ია. ხოლო თუ 35-40 კმ/სთ-ით მოძრაობს, გადარჩენის შანსი იკლებს და სიკვდილის საშიშროება 80-90%-ით იზრდება. მნიშვნელოვანია, რომ ყველა მუნიციპალიტეტისთვის შეიქმნას სახელმძღვანელოები ერთიან ეროვნულ დონეზე, ე.წ. გაიდლაინები, რომლებშიც მოცემული იქნება, თუ რა ლიმიტის ფარგლებში უნდა ისარგებლონ მძღოლებმა ურბანულ ზონებში და როგორ დაიცვან საგზაო უსაფრთხოების წესები. საჭიროა შეიქმნას სამუშაო ჯგუფები, რომლებშიც გაერთიანდებიან როგორც მუნიციპალიტეტების, ისე საპატრულო პოლიციისა და განათლების სამინისტროს წარმომადგენლები. სასურველია, ასეთმა ჯგუფებმა ყოველ 3 თვეში განიხილონ მათ ტერიტორიაზე აღრიცხული ავტოსაგზაო შემთხვევების გამომწვევი მიზეზები და იმუშაონ პრობლემების აღმოფხვრაზე.
4. სასკოლო ზონების დანერგვა - 10 წელია, აქტიურად ვართ ჩართული სასკოლო ზონების დანერგვაში. საქართველოს დიდ ქალაქებში კეთდება საპილოტე პროგრამებიც, თუმცა, ჯერ ვერ მივაღწიეთ იმას, რომ სასკოლო ზონებში მაქსიმალური სიჩქარე საკანონმდებლო დონეზე განისაზღვროს 30 კმ/სთ-ით... ხოლო თუ სასკოლო ზონა საცხოვრებელ ზონაშია მოქცეული, მაქსიმალური სიჩქარე 20 კმ/სთ-ს უნდა შეადგენდეს.
5. სანქციების გამკაცრება ნასვამობაზე - საგზაო უსაფრთხოების ექსპერტები დიდი ხანია ვითხოვთ, რომ ნასვამობაზე დაწესებული სანქციები კიდევ უფრო გამკაცრდეს, ანუ სისხლში ალკოჰოლის 0,3-0,7-მდე პრომილეზე ერთწლიანი სანქცია განისაზღვროს, ხოლო 0,7-დან კიდევ უფრო მაღალი იყოს ჯარიმა, რადგან როცა მძღოლი სისხლში ალკოჰოლის 0,5 პრომილეს შემცველობით გადაადგილდება, ის რისკებს, ფაქტობრივად, ვერ აკონტროლებს.
6. ზუსტი სტატისტიკის წარმოება - აუცილებელია ზუსტი სტატისტიკის წარმოება. უნდა დადგინდეს ავტოსაგზაო შემთხვევის გამომწვევი მიზეზები, ასევე საჭიროა, ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად გარდაცვლილთა აღრიცხვის მიზნით, ჯანდაცვის სამინისტროში შეიქმნას ერთიანი რეესტრი, როგორც ეს ევროკავშირის წევრ ქვეყნებშია.
7. საგზაო უსაფრთხოების კანონის გადახედვა - უამრავი რეგულაცია არსებობს, რომელიც გადასახედია. ჩვენ გვაქვს ხარვეზები უსაფრთხოების ღვედების მოხმარებასთან დაკავშირებით. უკანა ღვედები საქართველოში სავალდებულო არ არის, რაც აუცილებლად გასაკეთებელია. ბავშვთა უსაფრთხოების გაძლიერების თვალსაზრისით, გასააქტიურებელია ბავშვთა სავარძლების შესახებ კანონპროექტიც, რომელიც პარლამენტში რატომღაც შეჩერდა.
8. აღსრულების გაზრდა - უნდა გაძლიერდეს აღსრულება არა მხოლოდ სანქციების კუთხით, არამედ ტექნიკურ დონეზეც. მაგ: გარდა სიჩქარის გადაჭარბებაზე კონტროლის გაძლიერებისა, საჭიროა დამონტაჟდეს მეტი სტაციონარული რადარი, რომლის მდებარეობის შესახებ მძღოლმა არ უნდა იცოდეს.
9. საგანმანათლებლო პროგრამები - საგზაო უსაფრთხოების ასამაღლებლად უნდა შემუშავდეს შესაბამისი საგანმანათლებლო პროგრამები. ძალიან ბევრია სამუშაო ავტოსკოლებთანაც. ჩვენ არ გვაქვს სახელმწიფოს მიერ ავტორიზებული, ლიცენზირებული ავტოსკოლები. შესაბამისად, არ ვიცით კვალიფიციური ინსტრუქტორები არიან თუ არა ის ადამიანები, რომლებიც მომავალ მძღოლებს ამზადებენ. სანამ მომავალი მძღოლები ძირფესვიანად არ შეისწავლიან საგზაო უსაფრთხოების წესებს, მანამდე პრობლემა არ მოგვარდება. საჭიროა ადამიანები მოვამზადოთ ფსიქოლოგიურადაც - ავუხსნათ, რა რისკები ახლავს ავტომობილის ტარებას. ამ მხრივ აუცილებელია ევროპული პრაქტიკის გადმოტანა.
10. სახელმწიფოს ჩართულობა უწყვეტ საინფორმაციო კამპანიაში - ქვეყნები იყენებენ პრაქტიკას, რომლის მიხედვითაც ყოველწლიურად იკვლევენ საგზაო უსაფრთხოების ძირითად პრობლემებს. ამის მიხედვით იგეგმება უწყვეტი საინფორმაციო კამპანიაც: სატელევიზიო გადაცემები, სარეკლამო რგოლები და ა.შ. ერთიან და უწყვეტ საინფორმაციო კამპანიას საგზაო უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად ძალიან დიდი მნიშვნელობა ენიჭება.
შორენა ბიწაძე