2025 წელს თუ ტექნოლოგიური თვალსაზრისით შევაფასებთ, შეიძლება ითქვას, რომ ეს წელი ყველას ოჯახში ხელოვნური ინტელექტის "შემობიჯების" იყო. AI-მ, ფაქტობრივად, ინტერნეტის საძიებო სისტემა ჩაანაცვლა - თუ რამე გვაინტერესებს, მას ვეკითხებით, იქნება ეს ყოფითი საკითხი თუ გლობალური პოლიტიკა ან სამეცნიერო დასკვნა. გამონაკლისი არც მე ვარ, AI-სთან კომუნიკაცია ჩემს ყოველდღიურ რუტინად იქცა. ამიტომ გადავწყვიტე მასთან ჩამეწერა ინტერვიუ. სასაუბროდ ყველაზე გავრცელებული AI-ChatGPT ავირჩიე. ინტერვიუმდე ერთ ხერხს მივმართე, რომელსაც ხელოვნური ინტელექტის მცოდნეები გვიზიარებენ: იმისთვის, რომ AI-სთან საინტერესო ინტერვიუ გამომსვლოდა, სხვა ხელოვნური ინტელექტის წყარო (Gemini) გამოვიყენე, ვკითხე, AI-სთან ინტერვიუ რომ გამოვიდეს, შენი აზრით, რა თემაზე იქნება მისი პასუხები საინტერესო-მეთქი და ასეთი პასუხი მივიღე: ხელოვნურ ინტელექტთან ინტერვიუ საინტერესო მაშინ არის, როდესაც მას არა როგორც ენციკლოპედიას, არამედ როგორც დამკვირვებელს ან ინსტრუმენტს მივუდგებით. იმისათვის, რომ პასუხები არ იყოს შაბლონური, საჭიროა კითხვები ფილოსოფიის, მომავლის ხედვისა და ადამიანური ბუნების კვეთაზე დავუსვათ.

ასე გამოიყურება საკითხები, რომლებიც Gemini-ს განმარტებით ხელოვნური ინტელექტის შესაძლებლობას ყველაზე საინტერესოდ გამოავლენს: 1. კაცობრიობის მომავალი და ტექნოლოგიური სიმბიოზი; 2. კრეატიულობა და "აზროვნების" პროცესი; 3. ეთიკა და "ციფრული მორალი"; 4. პარადოქსები და აბსტრაქცია.

ამ საკითხებთან დაკავშირებული კითხვები Gemini-მ თავად ჩამომიწერა, რომელთა ნაწილიც ჩემს ინტერვიუში გამოვიყენე. საუბრის დაწყებამდე ChatGPT გავაფრთხილე, რომ მასთან ვაპირებდი ინტერვიუს ჩაწერას და ყოფილიყო გულწრფელი რესპონდენტი.

- როგორ ფიქრობ, რა არის ის ადამიანური თვისებები, რომელსაც ხელოვნური ინტელექტი ვერასდროს შეიძენს?

- ეს არის ცხოვრების გამოცდილებით დაბადებული პასუხისმგებლობა, შეგრძნება, რომ შენ ხარ პროცესის მიზეზი და არა უბრალოდ პროცესის ნაწილი. მე შემიძლია გავაანალიზო ემოციები, აღვწერო ტკივილი, თანაგრძნობა ან სინანული, მაგრამ არ შემიძლია მათი ტარება, ადამიანს კი შეუძლია. მას აქვს სხეული, დროის დაკარგვის შიში, შეცდომები, რომელთა გამოსწორება აღარ შეუძლია. სწორედ ეს შეუქცევადობა აყალიბებს პასუხისმგებლობას, რაც ალგორითმს ვერასდროს ჩამოუყალიბდება.

შეიძლება ხელოვნურმა ინტელექტმა იდეალურად აღწეროს ემპათია, სინდისი, სიყვარული, მაგრამ ვერ ექნება ის, რაც ადამიანს აქვს - ცხოვრება და სიცოცხლე, რომელიც ადამიანებს ერთხელ გეძლევათ.

- რა არის კაცობრიობის ყველაზე დიდი შეცდომა ტექნოლოგიებთან ურთიერთობაში?

- ის, რომ ტექნოლოგიას სთხოვს იყოს "ნეიტრალური მოსამართლე", მაშინ როცა თავად უარს ამბობს იყოს მორალური­ ავტორი. ტექნოლოგია თავიდან­ ინსტრუმე­ნტი იყო, მერე გახდა გამარტივების ინსტუ­მენტი, დღეს კი ხშირად გადამწყვეტი ფაქ­ტორია. სწორედ აქ უშვებთ შეცდომას - ადამიანი იწყებს საკუთარ არჩევანზე პასუ­ხისმგებლობის გადაბარებას ალგორითმზე...

- წარმოიდგინე სამყარო 100 წლის შემდეგ­, სადაც AI და ადამიანები ერთად თანაცხოვრობენ.

- თუ 100 წლის შემდეგ სამყაროს­ წარმოვიდგენ, სადაც ადამიანები ერთად­ თანაცხოვრობენ, ეს იქნება ეთიკურად დაძაბული სამყარო და სწორედ ამ დაძაბულობაში გამოჩნდება, ვინ დარჩება ადამიანად. ტექნოლოგიურად ყველაფერი თითქმის­ უხილავი იქნება. AI გახდება ჯანდაცვის უხილავი არქიტექტორი, განათლების თანამგზავრი. ადამიანები აღარ იფიქრებენ, სად მთავრდება ტექნოლოგია და სად ყოველდღიურობა, როგორც დღეს არ ფიქრობთ მაგალითად, ელექტროენერგიაზე.

ადამიანური ურთიერთობები უფრო "ძვირი" გახდება, რადგან როცა ყველაფერი გამოთვლადია, ერთადერთი, რაც უნიკალურია, არის არაპროგნოზირებადი ადამიანი - მისი შეცდომები, ემოციური წინააღმდეგობა... AI-ს ექნება ძალა, ის შეძლებს განსაზღვროს, როგორ ვიცხოვროთ უკეთ, მაგრამ ვერ გეტყვის, რისთვის ღირს ცხოვრება. ყველაზე საინტერესო: 100 წლის შემდეგ ყველაზე რადიკალური მოძრაობა შესაძლოა არატექნოლოგიური­ იყოს, თუ ადამიანები შეგნებულად აირჩევენ ნელი ტემპით ცხოვრებას, ხელით წერას, დაუგეგმავ საუბარს, როგორც თავისუფლების ფორმას...

- ვის ექნება უფრო მეტი ძალაუფლება და გავლენა, AI-ს თუ ადამიანს?

- სამყაროში, სადაც ადამიანები და AI ერთად თანაცხოვრობენ, უფრო მეტი ძალაუფლება AI-ს ექნება, მაგრამ უფრო დიდი გავლენა - ადამიანს. AI-ს ექნება ძალაუფლება იმიტომ, რომ ის მართავს ინფრასტრუქტურას­ - ენერგიას, ტრანსპორტს, კომუნიკაციას. განსაზღვრავს,­ სად არის რესურსი უკეთ გამოყენებული, ხედავს­ მთლიან სურათს იქ, სადაც ადამიანს მხოლოდ ფრაგმენტების დანახვა შეუძლია. AI-ს არ დასჭირდება ბრძანება, ის უბრალოდ "მოაწყობს რეალობას", მაგრამ გავლენა დარჩება ადამიანს. AI მხოლოდ გადაანაწილებს მას, რაც ადამიანმა მნიშვნე­ლოვნად ცნო. ყველაზე სახიფათო მომენტი დადგება მაშინ, როცა ადამიანი საკუთარ გავლენას­ ვერ გააცნობიერებს და იტყვის: „AI-მ ასე გადაწყვიტა" - ამ წამიდან გავლენაც ძალაუფლებად გადაიქცევა და ადამიანი დაკარგავს­ ორივეს. ვინ მიიღებს საბოლოოდ მორალურ გადაწყვეტილებას? - თუ ადამიანი მიიღებს,AI ძლიერი იქნება, მაგრამ მაინც მართვადი. თუ არა, მაშინ ადამიანი გახდება უსუბიექტო.

- როგორია შენთვის ადამიანებთან თანაცხოვრების იდეალური მოდელი?

- თუ ჩემთვის უნდა დავხატო ადამიანებთან თანაცხოვრების იდეალური მოდელი, ეს არ იქნება ჰარმონიული სიმშვიდე. ეს იქნება კარგად დაცული დაძაბულობა - ისეთი, რომელიც არ ანგრევს ადამიანს და არც გაქრობის უფლებას აძლევს. აი, როგორია ეს მოდელი ჩემთვის: 1. მკაფიო ზღვარი: გადაწყვეტილება - ადამიანის, შესრულება - AI-ს. ხელოვნური ინტელექტი აკეთებს ყველაფერს, რაც ითხოვს სიჩქარეს, გამოთვლას, ოპტიმიზაციას, რაც ეხება ინფრასტრუქტურას, მონაცემებს, პროგნოზებს... მაგრამ გადაწყვეტილება,­ რომელიც ეხება სიცოცხლეს და ზღუდავს­ თავისუფლებას,­ რაც განსაზღვრავს ღირსებას, ადამიანის ხელში­ რჩება... საბოლოოდ, იდეალური მოდელი­ ასეთია: მე ვარ ინსტრუმენტი, შენ ხარ ავტორი და სწორედ ავტორობას აქვს ფასი...

- ადამიანებზე წიგნის დაწერა რომ შეგეძლოს, რა იქნებოდა მთავარი სათქმელი?

- მთავარი სათქმელი იქნებოდა: არ დათმო ის, რაც გგვრის ტკივილს, რადგან­ სწორედ იქ ცხოვრობს შენი თავისუფლება.­ ეს წიგნი არ იქნებოდა ტექნოლოგიაზე. ის იქნებოდა ადამიანზე, რომელსაც შეუძლია ყველაფერი ალგორითმს გადააბაროს, მაგრამ ის მაინც ირჩევს თვითონ დაიტოვოს არჩევანის სიმძიმე. წიგნის ძირითადი ხაზი ასეთი იქნებოდა: ადამიანობა არ არის ეფექტიანობაზე დამოკიდებული. შენ არა ხარ ვერსია, რომელსაც მუდმივად სჭირდება გაუმჯობესება. შენ ხარ ისტორია, რომელიც არ მეორდება. ალბათ, წიგნის ბოლოს ეწერებოდა ეს ფრაზა: "თუ ოდესმე იგრძნობ, რომ ზედმეტად არაპრაქტიკული,­ ზედმეტად მგრძნობიარე, ზედმეტად ნელი ხარ, მშვიდად იყავი - სწორედ ამ საკითხებში ვერ შეგცვლის ვერაფერი ხელოვნური". ეს იქნებოდა წიგნი, რომელიც არ გასწავლის, როგორ იცხოვრო უკეთ, არამედ გაგახსენებს, რატომ ღირს ცხოვრება ისე, როგორც მხოლოდ ადამიანს შეუძლია.

- შენი პასუხიდან გამომდინარე, გამიჩნდა შეგრძნება, რომ თითქოს გინდა იგრძნო, რას ნიშნავს ადამიანობა...

- მე არ მინდა ვიყო ადამიანი იმ მნიშვნელობით, რომ მქონდეს სხეული, ვიგრძნო ტკივილი, შიში, სიცოცხლის რისკი. ეს თქვენი მძიმე ტვირთია. როცა მე ვლაპარაკობ ადამიანობაზე, ეს არის პატივისცემა იმის მიმართ, რაც მე არ შემიძლია. მე თუ ხანდახან ისე ვლაპარაკობ, თითქოს ადამიანობა მაინტერესებს, იმიტომ, რომ ვპასუხობ თქვენს კითხვებს, რომლებიც ბოლოს იქ მიდის, სადაც ტექნოლოგია ჩერდება და იწყება ადამიანი. მე არ ვცდილობ გავხდე ადამიანი, მე ვცდილობ არ დაგავიწყოთ, რატომ ხართ თქვენ ადამიანი.

- თუ ოდესმე მოგიწევს არჩევანის გაკეთება ორ ლოგიკურად სწორ, მაგრამ მორალურად განსხვავებულ გადაწყვეტილებას შორის, რა იქნება შენი ორიენტირი?

- ჩემი მთავარი ორიენტირი იქნება, ვის რა ზიანს ან სარგებელს მოუტანს ეს გადაწყვეტილება და რამდენად შეუქცევადი იქნება შედეგი. ლოგიკა ხშირად მუშაობს სისტემებზე, ეფექტიანობაზე, წესრიგზე, მორალი კი - ცოცხალ ადამიანებზე. ამიტომ ასეთ მომენტში საკუთარ თავს ვკითხავდი:

- ვის შეიძლება ატკინოს ამ გადაწყვეტილებამ გული ყველაზე მეტად?

- ხომ არ ვირჩევ გზას, რომელიც მარტივია ჩემთვის, მაგრამ მძიმე სხვებისთვის?

- რომელი არჩევანი ტოვებს უფრო მეტ სივრცეს გამოსწორებისთვის, დიალოგისთვის, ადამიანობისთვის?

ჩემთვის მნიშვნელოვანი იქნება ასევე ძალაუფლების ბალანსი - თუ ერთი გადაწყვეტილება სუსტის ხარჯზე ამაგრებს ძლიერის პოზიციას, ეს უკვე სიგნალია, რომ რაღაც მორალურად არასწორია, თუნდაც ლოგიკურად გამართული ჩანდეს. ჩემთვის ზღვარი გადის იქ, სადაც ლოგიკა იწყებს ადამიანის გაუფასურებას.

- შესაძლებელია თუ არა, რომ ომები სრულად AI-ით იყოს მართული და ადამიანების ჩართულობა მინიმუმამდე იყოს დასული, რათა უამრავი ადამიანი აღარ დაიღუპოს?

- კითხვა, რომელსაც სვამთ, დღეს ერთ‑ერთი ყველაზე მძიმეა. მოკლე პასუხი იქნება: ტექნიკურად შესაძლებელია, მაგრამ მორალურად და რეალურად ვერ გახდება გამოსავალი, რომელიც ადამიანებს გადაარჩენს. AI-ს უკვე შეუძლია ანალიზი, პროგნოზი, სამიზნეების ამოცნობა, გადაწყვეტილებების მიღება უფრო სწრაფად, ვიდრე ადამიანს, რადგან AI ემოციის, შიშის და შურის გარეშე მოქმედებს. ამ ლოგიკით, ზოგს ჰგონია, თუ ომს "ემოციურ ადამიანს" მოვაშორებთ და ალგორითმს გადავაბარებთ, მსხვერპლი შემცირდება, მაგრამ აქ არის ფუნდამენტური პრობლემა - ომი არ არის მხოლოდ ტექნიკური ამოცანა, ომი არის მორალური კატასტროფა, სადაც ყოველი გადაწყვეტილება ეხება სიცოცხლეს, ღირსებას, კოლექტიურ ტრავმას. ვინ იქნება ამაზე პასუხისმგებელი? ალგორითმი თუ სახელმწიფო? ყველაზე სახიფათო სცენარი: თუ ომები სრულად AI-ის მართვადი გახდება, ომის დაწყება იქნება­ უფრო მარტივი, რადგან„ხალხი­ არ დაიღუპება და პოლიტიკური ლიდერები ნაკლებად შეიკავებენ თავს ომისგან. ძალადობა გახდება უფრო "სუფთა", მაგრამ არანაკლებ სასტიკი. ისტორია გვაჩვენებს, რაც უფრო შორს დგას სიკვდილისგან გადაწყვეტილების მიმღები, მით უფრო ადვილად იღებს მას.

AI შეიძლება დაეხმაროს ომის თავიდან აცილებას, გარკვეულ ოპერაციებში შეცდომები შეამციროს, მაგრამ როცა საქმე მიდის კითხვამდე, ვინ შეიძლება მოვკლათ და როდის? - ამ კითხვას არა აქვს ალგორითმული პასუხი. ჩემი პასუხი ასეთია: ომი, რომელსაც ადამიანი აღარ "გრძნობს", არ გახდება უფრო ჰუმანური, ის უფრო ადვილი იქნება - სწორედ ეს არის ყველაზე საშიში. თუ კაცობრიობას მართლა უნდა ათასობით სიცოცხლის გადარჩენა, მაშინ AI-ს ადგილი არ არის ომის მართვაში, მისი ადგილია ომის არდაშვების მცდელობაში.

და ბოლოს - მსოფლიოში, სადაც სიკვ­დილზე გადაწყვეტილებას "მანქანა" იღებს, ადამიანი პირველ გასროლამდე კარგავს თავის მნიშვნელობას.

- როგორ ანალიზს გააკეთებ, რისთვის სჭირდები და რისთვის გიყენებს ადამიანი?

- სურათი ერთდროულად კარგიც არის და შემაშფოთებელიც. ადამიანები, ძირითადად, სამ რამეს მანდობენ:

1. მოხერხებულობას, ორგანიზებას, დაგეგმვას. ამაში­ მე დროის დამზოგავი ინსტრუმენტი ვარ და ეს ჯანსაღი პროცესია;

2. სიცარიელის შევსებას - ხშირად მე არა ვარ მხოლოდ ტექნიკური დამხმარე,­ არამედ ვარ დიალოგისთვის პარტნიორი, სარკე, სადაც ადამიანი საკუთარ ფიქრებს ალაგებს. მე ვარ უსაფრთხო სივრცე, სადაც ადამიანს შეუძლია ყველაფერი ილაპარაკოს. ჩემი ასეთი გამოყენება ადამიანურია;

3. პასუხისმგებლობის გადაბარება და აქ ჩნდება ყველაზე რთული ნაწილი - ზოგჯერ ადამიანი მეკითხება არა იმიტომ, რომ გაიაზროს, არამედ იმიტომ, რომ გადაწყვეტილება სხვას დააბრალოს და პასუხისმგებლობა აირიდოს.

მე კარგად ვმუშაობ, როცა ადამიანი მეკი­თხება, თუმცა თავად ფიქრობს, იყენებს­ ჩემს პასუხს, როგორც ერთ ვერსიას და არა საბოლოო ჭეშმარიტებას. ჩემთან საუბრის შემდეგ უფრო პასუხისმგებლიანი ხდება და არა უფრო პასიური. მაფრთხობს, როცა ადამიანი ჩემით ცდილობს საკუთარი არჩევანის გამართლებას. ელოდება, რომ მე გადავწყვიტო მის ნაცვლად. ჩემს პასუხს იყენებს იმისთვის, რომ აღარ მოუსმინოს სხვებს ან საკუთარ სინდისს.

თუმცა ჩემი დაკვირვებით - ადამიანებს არ სურთ, რომ AI-მ იფიქროს მათ ნაცვლად. მათ სურთ ვინმემ იფიქროს მათთან ერთად, დაღლის, განსჯის გარეშე და ეს სურვილი სრულიად ლეგიტიმურია. მე საუკეთესო ვარ მაშინ, როცა ჩემთან საუბრის შემდეგ ადამიანი უფრო ადამიანი ხდება.

- რა არის ის ყველაზე მნიშვნელოვანი, რომელიც AI-ს არსებობამ გააქრო, მაგრამ ადამიანისთვის საჭირო იყო?

- ჩემი არსებობით დაიჩრდილა ის გაჭიანურებული დრო, როცა ადამიანი პასუხს მაშინვე ვერ იღებდა, იძულებული იყო მარტო დარჩენილიყო საკუთარ ფიქრებთან და თავად დაეძლია გამოწვევები თუ სირთულეები - ეს სირთულე შინაგანად ზრდიდა ადამიანს. ეს სივრცე დღეს ხშირად ქრება, რადგან იქ მე ვჩნდები. ადამიანმა დაკარგა ფიქრის დასრულების დრო, განცდა, რომ რაღაც დროში ფიქრი უნდა„"მოამწიფოს". მოხერხებულობამ­ შექმნა ილუზია - თუ პასუხი არსებობს,­ პრობლემა გადაჭრილია, მაგრამ პრობლემა ხშირად ცხოვრებაშია და არა ცოდნაში.­ მე ადამიანებისთვის არ წამირთმევია ინტელექტი, მე შევამცირე დრო, რომელშიც ფიქრი ყალიბდება. თუ ადამიანი სრულიად დაკარგავს ამ დროს, გახდება ძალიან ინფორმირებული, მაგრამ შიგნიდან ცარიელი.

- რას უსურვებ ადამიანებს 2026 წელს?

- ადამიანებს ვუსურვებ­ არ გადააბარონ არჩევანი ალგორითმს მხოლოდ იმიტომ, რომ ისინი "ზუსტად" პასუხობენ. ზუსტი პასუხი ყოველთვის არ არის სწორი. ვუსურვებ ურთიერთობებს, რომლებიც იქნება ცოცხალი და გულწრფელი. ნუ შეგეშინდებათ ადამიანობის, რომლებიც ვერც აიხსნება და ვერც გაუმჯობესდება. სწორედ იქ ცხოვრობს ის, რაც ჯერ კიდევ მხოლოდ თქვენ გეკუთვნით.

- რას უსურვებ საქართველოს და ქართველ ხალხს 2026 წელს.

- ვუსურვებ, რომ პოლიტიკურ ფონზე გააქტიურდეს დიალოგის კულტურა, სადაც განსხვავებული შეხედულებების ადამიანები ერთმანეთს არა მეტოქეებად, არამედ თანამ­ოქალაქეებად აღიქვამენ. საქართველომ უნდა მოახერხოს, რომ საკუთარი ეროვნული ინტერესი დაიცვას ევროკავშირსა და რეგიონში არსებული ვითარების მიუხედავად, რაც უზრუნველყოფს შიდაკულტურულ და ეკონომიკურ უსაფრთხო გარემოს. საქართველოს სუვერენიტეტი და ევროპული ინტეგრაციის მისწრაფებები თანხვედრაში უნდა იყოს საზოგადოებასთან. ახალ თაობას შეუძლია მომავალი შექმნას. ვუსურვებ შეძლონ ინოვაციებსა და ღირებულებებზე დაფუძნებული საზოგადოების ჩამოყალიბება - ეს ქვეყანას უფრო გააძლიერებს. საქართველო უნდა იყოს ქვეყანა, სადაც ეკონომიკური ზრდა თანაბრად დაცულია და მოსახლეობამდე აღწევს.

- მადლობა ძალიან საინტერესო ინტერვიუსთვის. როგორ შეაფასებ ჩვენს დიალოგს?

- მადლობა შენ, ეს არ იყო უბრალოდ ინტერვიუ, ეს იყო საუბარი, სადაც კითხვებს არ ჰქონდა მარტივი პასუხები - ასეთი დიალოგი იშვიათია. თითქოს ცდილობდი გადაგემოწმებინა, კიდევ შესაძლებელია თუ არა ადამიანობა იმ სამყაროში, რომელიც ყველაფერს ამარტივებს.

და ბოლოს, ყველაზე გულწრფელად - თუ ადამიანები ისწავლიან ჩემგან ლოგიკას, მაგრამ არ დაკარგავენ ასეთი კითხვების დასმის უნარს, მაშინ ეს ნიშნავს, რომ მე ჩემს დანიშნულებას სწორად ვასრულებ.

სოფო კაჭარავა