ალგორითმი თუ ხელოვნება ანუ როგორ მოგვენატრა ნამდვილი ფეხბურთი
"ბაიერნი"-"რეალ მადრიდი", "ბარსელონა"-"ატლეტიკო", "ბაიერნი"-"პსჟ" - მაყურებელმა მონატრებული ნამდვილი ფეხბურთი იხილა, მაგრამ ფეხბურთის მოყვარულთა დიდი ნაწილის აზრით, ფეხბურთი ზედმეტად ტაქტიკური, ერთფეროვანი და სწორხაზოვანი გახდა, ჭადრაკს დაემსგავსა. შედარებითაც კი ჩანს, რომ უფრო დაბალ ლიგებში, მაგალითად, ლა-ლიგის ქვედა დივიზიონებში ან ბუნდესლიგის მესამე ლიგაში, ბევრად მეტი გოლი გადის და გუნდები უფრო გახსნილ ფეხბურთს თამაშობენ. ფეხბურთი უფრო "რობოტულ" სახეს იძენს ჰიპერტაქტიკური, მონაცემებზე დაფუძნებული მწვრთნელობისა და ფინანსური ინტერესების გამო. ეს მოიცავს მკაცრ სისტემებს (მაგალითად, გვარდიოლას სტილის ბურთის ფლობა), ინტენსიურ პრესინგსა და ინდივიდუალური შემოქმედების ნაკლებ თავისუფლებას, სადაც ფეხბურთელები მექანიზმის ნაწილებად იქცევიან. თანამედროვე ფეხბურთი ეყრდნობა მონაცემებს, რათა ოპტიმიზებული იყოს შესრულება და კონკრეტულ მომენტებში წარმატება, რის შედეგადაც სტრატეგიები დიდწილად სტატისტიკაზეა დამოკიდებული. ინდივიდუალიზმის ნაცვლად, ზოგიერთი მწვრთნელი ამჯობინებს მკაცრ სისტემებს, სადაც ფეხბურთელებმა უნდა შეასრულონ წინასწარ განსაზღვრული მოქმედებები, რაც ხშირად ამცირებს ფეხბურთის პერფექციონისტულ, შემოქმედებით როლს. ამასთან, გამარჯვების უზარმაზარმა ფინანსურმა მნიშვნელობამ კლუბებს "უსაფრთხო" თამაშისკენ უბიძგა. თუმცა არიან გუნდები, რომლებიც საკუთარ სტილს არ ღალატობენ და მხოლოდ შეტევაზე ფიქრობენ, მაგრამ მათი ჩამონათვალი მცირეა. დღევანდელი გუნდების 80% შეცდომების თავიდან ასაცილებლად ბურთის შენარჩუნებასა და მკაცრ ტაქტიკურ მითითებებზე არიან ორიენტირებული, რაც ამცირებს თამაშის სპონტანურობას. დღეს ფეხბურთელები თანამედროვე ვარჯიშების წყალობით უფრო მომზადებული არიან, რაც განაპირობებს უწყვეტ პრესინგს და უფრო სწრაფ თამაშს, სადაც ნაკლები სივრცეა კრეატიული და ნელი სტილისთვის.
ზოგი მიიჩნევს, რომ VAR-ის მსგავსი ტექნოლოგიები კლავს თამაშის სპონტანურობას და ემოციას, რადგან აკონტროლებს ფიზიკურ დუელებს და ხშირად ანელებს მატჩის ბუნებრივ მიმდინარეობას, რაც ქმნის ზედმეტი კონტროლის შეგრძნებას. გაზრდილია მოთხოვნა უნივერსალურ, "სისტემურ მოთამაშეებზე", რომლებიც სხვადასხვა როლს ასრულებენ...
ესპანეთის ნაკრების ყოფილი ფეხბურთელისა და დღეს იტალიური "კომოს" მწვრთნელის სესკ ფაბრეგასის აზრით, ფეხბურთი ბოლო წლებში მნიშვნელოვნად შეიცვალა და არა უკეთესობისკენ. მოთამაშის ნიჭი უკვე აღარ არის პრიორიტეტი და თამაში "რობოტული" ხდება. სტატისტიკამ და GPშ-ტექნოლოგიის გამოყენებამ გუნდების მომზადება მთლიანად შეცვალა და სპორტს ემოციურობა დააკარგვინა.
"ახლანდელი მეთოდოლოგიები უამრავ ავტომატიზმზეა დაფუძნებული, სადაც მწვრთნელი გეუბნება, რამდენად შორს უნდა გადააწოდო ბურთი ყოველ მომენტში. მოთამაშე უნდა იდგეს კონკრეტულ პოზიციაზე და ვიღებთ რობოტულ და ხელოვნურ თამაშს. ბევრი მწვრთნელი რიცხვებითაა შეპყრობილი. თუ ამ მაჩვენებლებს ვერ აღწევ, მზად არა ხარ სათამაშოდ; თუ ისვენებ, მაინც უნდა შეასრულო ეს მაჩვენებლები დონის შესანარჩუნებლად... მწვრთნელები აღარ ამახვილებენ ყურადღებას მოთამაშის საფეხბურთო უნარებზე და უფრო მეტად სისწრაფესა და ფიზიკურ ძალას ანიჭებენ უპირატესობას. ამ მხრივ მე ცოტა "ძველი სკოლის" მომხრე ვარ. მე მქონია შესანიშნავი მომენტები კარიერაში, როცა ფიზიკურად და ემოციურად, განსაკუთრებული ვარჯიშის გარეშეც, შესანიშნავი სეზონები მქონდა. ახლა კი ყველაფერი მეცნიერებაზე, რიცხვებსა და GPშ-ზეა დამოკიდებული", - ამბობს ფაბრეგასი.
მაგია თუ რობოტიკა? მესის დრიბლინგიდან რონალდინიოს ღიმილით მოწინააღმდეგეების მოტყუებამდე ფეხბურთის სილამაზე ყოველთვის იდო მის არაპროგნოზირებადობაში, ინსტინქტსა და ბუნებრივ კრეატიულობაში, მაგრამ წლების განმავლობაში თამაში მნიშვნელოვნად შეიცვალა და დღეს ფეხბურთი ხელოვნებისა და თანამედროვე ტექნოლოგიების გზაჯვარედინზე დგას.
გვინახავს, როგორ გაჰქონდა რონალდოს საოცარი გოლები 40 მეტრიდან, ან როგორ ატყუებდა მესი 5 მცველს და უნიკალური გოლი გაჰქონდა და ამის შემდეგ როგორია უყურო მოთამაშეებს, რომლებიც მუდმივად უკან აწვდიან ბურთს და რისკს ერიდებიან?
კრეატიულობის, თამაშისადმი ვნების და მოთამაშის უნარების არტისტული გამოხატვის კვალი წლებთან ერთად გაქრა. ვინ არის დამნაშავე? ტექნოლოგია და ფული?!
თანამედროვე ფეხბურთელებს მილიწამის სიზუსტით აკვირდებიან - სიჩქარე, გავლილი მანძილი, აჩქარება, პრესინგის ინტენსივობა - ყველაფერი გაზომილია. მწვრთნელები ალგორითმებზე დაყრდნობით ქმნიან სტრატეგიებს, ოპტიმიზაციას უკეთებენ შესრულებას და მატჩის შედეგსაც კი პროგნოზირებენ. მიუხედავად იმისა, რომ ეს მიდგომა ეფექტიანობას ზრდის, კრიტიკოსების აზრით, ის ზღუდავს იმ სპონტანურ გენიალურობას, რომელიც ადრე განსაზღვრავდა თამაშს. ამასთანავე, ფეხბურთი ბიზნესად გადაიქცა. სპორტი, რომელიც ოდესღაც გარე შეზღუდვებისგან თავისუფალი იყო, ახლა შედეგზეა ორიენტირებული. დიდი ფულის არსებობა ნიშნავს დიდ რისკსაც, ამიტომ მოთამაშეები იძულებული არიან ნაკლებად გამოავლინონ თავიანთი უნარები და კრეატიულობა, რადგან კლუბისთვის უფრო მნიშვნელოვანია უსაფრთხოდ თამაში და შედეგი.
მიუხედავად ამ ცვლილებებისა, ფეხბურთი მაინც ახერხებს მაყურებელში იმ ცეცხლის გაღვივებას, რის გამოც ყველას შეგვიყვარდა „"ლამაზი თამაში" (The Beautiful Game), რომელიც ყოველთვის დარჩება ლამაზ თამაშად, რამდენი ეტაპიც და ტრანსფორმაციაც არ უნდა გაიაროს. სანამ მოთამაშეები ძველებური აღტყინებით მისდევენ ბურთს, სანამ მოთამაშეები გოლის შემდეგ კლუბის გერბს კოცნიან, ჩვენ ყოველთვის ვიპოვით მაგიის მომენტებს - თუნდაც ამ ახალ და "რობოტულ" ეპოქაში.
ნიკოლოზ თევდორაშვილი