ოთხფეხა სუპერგმირები
ვენესუელაში დატრიალებული ტრაგედიის, მიწისძვრის შედეგად ნანგრევებში მოყოლილი ადამიანების გადარჩენის პროცესში გმირი დაიბადა, ბორდერ კოლის ჯიშის ძაღლი, სახელად ცუნამი. სამძებრო სამუშაოებზე სხვა ძაღლებიც მუშაობენ, თუმცა გადარჩენილთა რაოდენობით ცუნამი ლიდერობს.
ცუნამი
იმედის და სიცოცხლის სიმბოლოდ ქცეულ 9 წლის ძაღლს სევდიანი ბიოგრაფია აქვს. ცუნამი ლეკვობაში კარაკასის ქუჩებში მიატოვეს. ნაცემი და უკიდურესად გამოფიტული ცხოველთა დამცველებმა გადაარჩინეს და მოგვიანებით კინოლოგ ხორხე ბიენსს მიჰგვარეს, რომელმაც სპეციალურ სამაშველო ცენტრში გაწვრთნა.
გამორჩეული ყნოსვის წყალობით, ცუნამმა ნანგრევებში ამჯერად 13 ადამიანი გადაარჩინა. განსაკუთრებული ძალა დადგომია სან-ბერნარდინოში ჩამოქცეული 8-სართულიანი შენობიდან 60 წლის კაცის ამოსაყვანად. ნანგრევებში 6 საათის განმავლობაში კრიტიკულ სიტუაციაში მყოფის დასახსნელად ცუნამს საუკეთესო გზა უნდა მოეძია და ეს შეძლო კიდეც. ვენესუელამდე ცუნამი 2023 წლის თურქეთ-სირიის მიწისძვრის შემდგომ სამძებრო ოპერაციებშიც მონაწილეობდა.
როგორც ამბობენ, ეს ოპერაცია ცუნამისთვის ბოლო იქნება, რადგან ფიზიკურად ძალიან გადაიღალა და ასაკის გამო დამსახურებულ პენსიაზე გავა. იმასაც ამბობენ, რომ ცუნამის ვერაფერი წაშლის ვენესუელელების ხსოვნიდან.
მწარე რეალობა ვენესუელაში
მიუხედავად იმისა, რომ ვენესუელა ამაყობს თავისი გმირი ძაღლებით, ქვეყანაში მათი თანამოძმეების ყოველდღიურობა ტრაგიკულია. მიწისძვრამდე ცხოველთა საკვებისა და ვეტერინარული მოვლის ფასები იმდენად ასტრონომიული გახდა, რომ ათასობით ოჯახი იძულებული შეიქნა საკუთარი საყვარელი, ჯიშიანი ძაღლები ქუჩაში გადაეყარა. კარაკასის ქუჩები სავსე იყო შიმშილით დაავადებული და ჩონჩხად ქცეული ცხოველებით.
2026 წლის ივნისის დამანგრეველმა მიწისძვრებმა სიტუაცია აპოკალიფსური გახადა. საერთაშორისო ორგანიზაციების შეფასებით, 300 000-ზე მეტი ქუჩის ძაღლი თავშესაფრის, საკვებისა და წყლის გარეშე დარჩა ნანგრევებად ქცეულ უბნებში. მიუხედავად იმისა, რომ სახელმწიფო პროგრამა "მისია ნევადო“ (Mისიóნ Nევადო) და ადგილობრივი მოხალისეები ყველაფერს აკეთებენ ცხოველების გადასარჩენად, რესურსები კატასტროფულად არასაკმარისია.
ვენესუელის ისტორია გვიჩვენებს, რომ კრიზისის დროს ძაღლები მზად არიან ადამიანების გადასარჩენად სიცოცხლე გაწირონ. თუმცა ვენესუელაში მყოფ მიუსაფარ ძაღლებს თავად სჭირდებათ ადამიანებისგან გადარჩენა და თანაგრძნობა.
გულისმომკვლელია ნანგრევებთან მოწყენილი, ლოდინით სავსე ძაღლების ამსახველი ფოტო და ვიდეო მასალის ნახვა. შესაძლოა, ბევრმა მათგანმა ვეღარასდროს იხილოს პატრონი, რომელიც მიწისძვრის შედეგად დაიღუპა.
ნევადო
XIX საუკუნის დასაწყისში, 1813 წელს, ანდების მთებში, სამხრეთ ამერიკის ლეგენდარული განმათავისუფლებელი სიმონ ბოლივარი თავისი არმიით სოფელ მუკუჩისში შევიდა, სადაც ადგილობრივებმა საჩუქრად ვენესუელური ჯიშის (მუკუჩის) გრძელბეწვიანი ლეკვი გადასცეს. ბოლივარმა მას ნევადო ("თოვლიანი") დაარქვა. ძაღლი ბოლივართან ერთად მონაწილეობდა ესპანელი კოლონიზატორების წინააღმდეგ გამართულ ყველა სისხლისმღვრელ ბრძოლაში. შიშის გარეშე უტევდა მტრის კავალერიას, რითაც ჯარისკაცებში საოცარ საბრძოლო სულისკვეთებას აღძრავდა.
მისი გმირული გზა 1821 წლის 24 ივნისს, კარაბობოს გადამწყვეტ ბრძოლაში დასრულდა, რომელმაც ვენესუელას დამოუკიდებლობა მოუტანა. ნევადო მტრის შუბით სასიკვდილოდ დაიჭრა. ლეგენდის თანახმად, როდესაც ბოლივარმა გამარჯვების საყვირების ფონზე თავისი სულთმობრძავი მეგობარი იპოვა, მრისხანე გენერალმა ცრემლები ვერ შეიკავა. დღეს ნევადოს პატივსაცემად მუკუჩისი ვენესუელის ეროვნულ ჯიშად არის გამოცხადებული.
ორიონი
1999 წლის დეკემბერში, ვენესუელის თანამედროვე ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე საშინელი კატასტროფა, "ვარგასის ტრაგედია" დატრიალდა. კოკისპირულმა წვიმებმა გიგანტური ტალახის ღვარცოფი და ვეება ქვების ნამსხვრევების ტალღა გამოიწვია, რამაც ათასობით ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა. როტვეილერის ჯიშის ძაღლი, სახელად ორიონი, პატრონების ევაკუაციის შემდეგ სტიქიის ზონაში მარტო დარჩა.
როდესაც ტალახისა და ქვის მასა სოფელ ჩუსპას დაატყდა თავს, ორიონის ოჯახი იძულებული გახდა სახლის სახურავზე ასულიყო, საიდანაც ისინი სამაშველო ვერტმფრენმა აიყვანა. სამწუხაროდ, ვერტმფრენში დიდი ზომის ძაღლის აყვანა ვერ მოხერხდა. ორიონი სახურავზე მარტო დარჩა. გულმოკლული პატრონები ფიქრობდნენ, რომ ძაღლს ვეღარასოდეს ნახავდნენ. ის კი იდგა და არც კი ყეფდა. და უცნაური რამ მოხდა, მარტო დარჩენილი ძაღლი წყალში გადახტა და მეზობლებისა და უცხო ადამიანების გადარჩენას შეუდგა: პირველი პატარა გოგონა დაინახა, რომელიც აზვირთებულ ტალახიან წყალს მიჰქონდა. ძაღლი ცურვით დაეწია, გოგონამ კისერზე მოჰკიდა ხელი და ორიონს უსაფრთხო, შემაღლებულ ადგილზე გაჰყვა. შემდეგ 14 წლის ბიჭი გადაარჩინა. ტანსაცმელზე კბილებით ჩაფრენილმა გამოსტაცა დინებას.
საოცარი ძაღლი ერთდროულად ახერხებდა ადამიანების გადარჩენას და უფრო და უფრო საიმედო ადგილების აღმოჩენას, სადაც საბოლოოდ სიკვდილისგან დახსნილი 37 ადამიანი გახიზნა და სხვებსაც ყეფით ანიშნებდა გზას ღვარცოფისგან დაცული მაღალი კლდისკენ. თვითმხილველების თქმით, ძაღლი მაშველებს მდინარეზე თოკის გაბმაშიც ეხმარებოდა. კბილები ჩაავლო თოკის ბოლოს, წყალი გადაცურა და მეორე ნაპირზე მყოფ ადამიანებს მიუტანა.
კატასტროფიდან რამდენიმე დღეში ორიონი და პატრონი ერთმანეთს შეხვდნენ. ორიონს ოფიციალურად გადაეცა მედლები "მამაცობისთვის" ვენესუელისა და საერთაშორისო ორგანიზაციების "საპატიო მაშველის"“ტიტულები.
ორიონი 2008 წელს, ბუნებრივი სიკვდილით მოკვდა. მის პატივსაცემად ვენესუელაში დაიდგა ბრინჯაოს ძეგლი, როგორც ცხოველების უსაზღვრო ერთგულებისა და გმირობის სიმბოლო. ორიონის გმირობა ოფიციალურად შესულია გინესის მსოფლიო რეკორდების წიგნში! მას ეკუთვნის მსოფლიო რეკორდი ნომინაციაში: ძაღლის მიერ 24 საათში გადარჩენილი ადამიანების ყველაზე დიდი რაოდენობა - ოფიციალურად აღრიცხულია 37 გადარჩენილი სიცოცხლე (8 წლის ბავშვიდან 80 წლის მოხუცამდე), თუმცა სტიქიას გადარჩენილთაგან ბევრი ფიქრობს, რომ სტიქიის ქაოსში ეს ციფრი გაცილებით დიდი იყო.
ტინტო
2023 წლის თებერვალში, თურქეთში მომხდარი დამანგრეველი მიწისძვრის შემდეგ, საქართველომ კატასტროფის ზონაში (კერძოდ, ქალაქ ადიამანში) 100-ზე მეტი მეხანძრე-მაშველი და სპეციალურად გაწვრთნილი ძაღლები გაგზავნა. მათ შორის განსაკუთრებით გაითქვა სახელი ტინტომ - გერმანული ნაგაზისა და ბელგიური მალინუას ნაჯვარმა, 3 წლის ძაღლმა. ტინტო ქართველ მაშველებთან ერთად უმძიმეს პირობებში, ყინვიან ამინდებში და გამუდმებული ნგრევის საფრთხის ქვეშ მუშაობდა. ერთ-ერთი ოპერაციის დროს, ბეტონის გიგანტურ ნანგრევებში ზუსტად დააფიქსირა ცოცხალი ადამიანის სუნი, დაიწყო ყეფა და ადგილზე დაჯდა, რათა მაშველებისთვის ადგილმდებარეობა მიენიშნებინა. ტინტოს წყალობით, ქართველმა მაშველებმა ნანგრევებიდან ცოცხალი მოქალაქე ამოიყვანეს, რომელიც საავადმყოფოში გადაიყვანეს. თურქეთში გაწეული ამ თავდადებისთვის, მოგვიანებით, თურქეთის პრეზიდენტმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა ქართული სამაშველო გუნდი პირადად დააჯილდოვა.
შოვის ტრაგედიის ოთხფეხა გმირები (2023 წლის აგვისტო)
საქართველოს ისტორიაში ერთ-ერთი უმძიმესი სტიქიის, რაჭაში, კურორტ შოვში ჩამოწოლილი გიგანტური მეწყრის დროს, კინოლოგები და მაძებარი ძაღლები პირველივე საათებში ჩაერთნენ ოპერაციაში. ტალახისა და ქვების მასა იმდენად სქელი და გაუვალი იყო, რომ ტექნიკა და ადამიანები ფიზიკურად ვერ ახერხებდნენ მუშაობას.
ძაღლები, სპეციალური ფეხსაცმელებით, კილომეტრებზე გაშლილ ნაშალ მასაზე მუშაობდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ სტიქიის მასშტაბიდან გამომდინარე ცოცხალი ადამიანების პოვნის შანსი მცირე იყო, ძაღლებმა უდიდესი როლი ითამაშეს დაკარგულების პოვნაში.
ყურშა - სტეფანწმინდის ლეგენდარული გიდი
საქართველოში არსებობს მიუსაფარი ძაღლების თავდადების საოცარი ისტორიებიც. მათ შორის ყველაზე ცნობილია ყურშა, ყაზბეგში მცხოვრები მეტისისა და ლაიკას ნაჯვარი ძაღლი. ყურშა წლების განმავლობაში სრულიად უანგაროდ აცილებდა ალპინისტებსა და ტურისტებს მყინვარწვერზე (ყაზბეგზე). ის პროფესიონალ მაშველებზე უკეთ გრძნობდა ამინდის ცვლილებას, ნაპრალებსა და ზვავის საშიშროებას. არაერთხელ, როდესაც მთაში ქარბუქი იწყებოდა და გზა იკარგებოდა, ყურშა წინ მიუძღოდა გაყინულ და გზააბნეულ ტურისტებს და სამების ეკლესიამდე ან მეტეოსადგურამდე უსაფრთხოდ ჩამოჰყავდა.
ალპინისტები ყურშას "მყინვარწვერის მფარველ ანგელოზს"“უწოდებდნენ.