„პუტინი სამხრეთ კავკასიაში სხვა ტიპის აქტიურობისთვის ემზადება“ - მამუკა არეშიძის ანალიზი
რა პროცესები ვითარდება ოკუპირებულ აფხაზეთში, რა ინტერესები დგას ტრაქტატზე საუბრის უკან, ამის შესახებ ექსპერტი მამუკა არეშიძე გვესაუბრება.
- გაეროს უშიშროების საბჭოს შეფასებები ნიშნავს, რომ არ შეცვლილა საერთაშორისო პოზიცია საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ, არც ევრაზიულ სივრცეში მიმდინარე პროცესებისადმი და არც რუსეთის მიმართ მიდგომები. ეს, რა თქმა უნდა, ძალიან მნიშვნელოვანია, მაგრამ ამის გამო არსებითად არაფერი შეიცვლება. რუსეთის საქართველოსთან ურთიერთობის სასიკეთოდ შეცვლის რეალურ სურვილსა და გადაწყვეტილებას დღეს ვერ ვხედავ. 2024 წელს ამის ნიშნებს ვხედავდი, მაგრამ დღეს ვითარება შეცვლილია, კრემლში გაიმარჯვეს იმ ძალებმა, რომლებიც უკომპრომისო პოლიტიკის მომხრენი არიან. ეს კარგად ჩანს როგორც უკრაინაში, ისე სამხრეთ კავკასიაში მიმდინარე პროცესებში.
- რუსეთი ვერ ახერხებს უკრაინაში ომის დასრულებას, მაგრამ საერთაშორისო ზეწოლის, სანქციების მიუხედავად, მკაცრ და კონფრონტაციულ პოლიტიკას აგრძელებს. ამ გზით უკრაინაში, საქართველოსა და მთლიანად სამხრეთ კავკასიაში მიზნების მიღწევას შეძლებს?
- დიახ, რუსეთმა ვერ მიაღწია იმ მიზნებს, რომლებიც ომის დაწყებისას ჰქონდა. პუტინმა უკრაინაში შეჭრის ერთ-ერთ მთავარ მიზნად უკრაინის "დემილიტარიზაცია და დენაციფიკაცია" დაასახელა, დღეს კი მისი მიზნები მნიშვნელოვნად შეზღუდულია - საუბარია მხოლოდ იმ ტერიტორიების შენარჩუნებაზე, რომლებსაც რუსეთი აკონტროლებს და დონეცკის ოლქის სრულად დაკავებაზე. პუტინი ხედავს, რომ მდგომარეობა უკიდურესად დამძიმდა, საერთაშორისო იზოლაციაში აღმოჩნდა, ხოლო ის ქვეყნები, რომლებიც ადრე მოსკოვთან ურთიერთობაში "უმცროსი პარტნიორები" იყვნენ, დღეს უკვე ძალის პოზიციიდან ესაუბრებიან. ეს პირველ რიგში ითქმის ჩინეთზე, რომელიც რუსეთს საკუთარი გეოპოლიტიკური ინტერესებისთვის იყენებს და დასავლეთთან დაპირისპირების ინსტრუმენტად აქცევს. მოსკოვმა დაკარგა მთავარი ენერგეტიკული ბერკეტებიც: დასავლეთმა რუსულ რესურსებზე დამოკიდებულება მინიმუმამდე დაიყვანა, ხოლო ახალი მყიდველები - ჩინეთი და ინდოეთი კრემლს საკუთარ, ხშირად დისკრიმინაციულ პირობებს კარნახობენ.
ერთმა რუსმა ბლოგერმა ძალიან ხატოვნად აღწერა რუსეთის დღევანდელობა: "რუსებმა მოიხედეს და აღმოაჩინეს, რომ ველი რუსი ჯარისკაცების გვამებით არის მოფენილი, ქალაქები დანგრეულია, იქვე ახლოს კი ჩინური სავაჭრო ცენტრი ბრწყინავს".
განსაკუთრებით მძიმე მდგომარეობაა რუსეთის უკრაინის საზღვრისპირა რეგიონებში, ბელგოროდის ოლქში, კურსკსა და სხვა ტერიტორიებზე. თითქმის ყოველდღიურად იბომბება რუსეთის ქალაქები, მათ შორის ფრონტის ხაზიდან საკმაოდ შორი ტერიტორიებიც. რუსეთის საწარმოო პოტენციალი სერიოზული დარტყმის ქვეშ არის. პუტინის უპირობო მხარდამჭერი ეკონომისტებიც კი ამბობენ, რომ წლის ბოლოს რუსეთის ბიუჯეტის დეფიციტმა შესაძლოა 10 ტრილიონ რუბლს მიაღწიოს. ეს რუსეთის ბიუჯეტის თითქმის მეოთხედია და თავისთავად კატასტროფული მოცემულობაა. აშკარაა ეკონომიკური კოლაფსის ნიშნები. პარალელურად, რუსეთის გავლენა მკვეთრად მცირდება ცენტრალურ აზიასა და სამხრეთ კავკასიაშიც. ამიტომაც კრემლს შიდა აუდიტორიისთვის სასწრაფოდ სჭირდება "გამარჯვების" ილუზია, იმპერიული ფსიქოლოგია ხომ მხოლოდ ტრიუმფით საზრდოობს. სწორედ ამით არის განპირობებული მოსკოვის შეცვლილი ტაქტიკა საქართველოს, სომხეთისა და აზერბაიჯანის მიმართ...
- რა კონტექსტში შეიძლება განვიხილოთ მოსკოვსა და თბილისში გეორგიევსკის ტრაქტატის საკითხის ერთდროულად გააქტიურება?
- საქართველოს ხელისუფლება ცდილობს კრემლს აგრესიისთვის დამატებითი საბაბი არ მისცეს, რადგან მოსკოვის დღევანდელ მძიმე მდგომარეობას კარგად აცნობიერებენ... სამხრეთი კავკასია რუსეთისთვის შავი ზღვის უსაფრთხოებისა და გეოპოლიტიკური გავლენის მთავარი დასაყრდენია - რეგიონი, სადაც თურქეთმა ბოლო სამი საუკუნის განმავლობაში პირველად მოსკოვის პოზიციები მკვეთრად შეავიწროვა. ამ ფონზე გეორგიევსკის ტრაქტატის თემის გააქტიურება შესაძლოა კრემლისთვის გაგზავნილი პოლიტიკური სიგნალია. თუმცა მოსკოვისთვის მხოლოდ რიტორიკა საკმარისი არ არის, რუსებს აღიზიანებთ თბილისის პოზიცია, რომ დიპლომატიური ურთიერთობა ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენამდე ვერ აღდგება. შესაბამისად, საქართველოს ხელისუფლების რიტორიკა მოსკოვისთვის მისაღებია, თუმცა პრაქტიკული ნაბიჯები არასაკმარისი.
- რამდენად რეალისტურია ბოლო დროს გავრცელებული დისკუსია აფხაზეთის საკითხის ყარაბაღის სცენარით გადაწყვეტის შესახებ - გამართლებულია აფხაზეთის შედარება ყარაბაღთან? და რა სამართლებრივი თუ გეოპოლიტიკური განსხვავებებია ამ ორ შემთხვევას შორის?
- ასეთი განცხადებები პროპაგანდისტული ხასიათისაა... ამ დროს აქ ძალიან საინტერესოა პროცესი მიმდინარეობს.
მოსკოვში სერიოზულად განიხილება ინგუშეთიდან საქართველოს მიმართულებით ახალი სარკინიგზო ხაზის გაყვანა, რაც რუსეთისთვის უპრეცედენტო პროექტი იქნება. დაახლოებით 23-კილომეტრიანი გვირაბის გაყვანაა საჭირო, რომელიც საქართველოში, არხოტის ტერიტორიაზე გამოვა, შემდეგ კი სარკინიგზო ხაზი უნდა გაგრძელდეს როგორც საქართველოს ტერიტორიაზე, ისე რუსეთისკენ. ითვლება, რომ ეს გეოპოლიტიკურად უმნიშვნელოვანესი პროექტი იქნება, რადგან რკინიგზა სამხრეთ კავკასიაში შემოვა და რუსეთს შავი ზღვის პორტებთან - ფოთსა და ბათუმთან დააკავშირებს. პროექტის გეგმაში ასევე საუბარია მის დაკავშირებაზე სომხეთის ტერიტორიაზე არსებულ სარკინიგზო ქსელთან, რაც, თავის მხრივ, აზერბაიჯანის სარკინიგზო მარშრუტის ალტერნატივას შექმნის.
- თბილისზე რომ არაფერი ვთქვათ, ერევანი ხელს არ შეუშლის ამ პროექტს?
- რა თქმა უნდა, წინააღმდეგობა იქნება. სწორედ ამაშია საქმე. კრემლის მიდგომა პარადოქსულია: ერთი მხრივ, არც ცდილობს თბილისსა და ერევანთან საერთო ენის გამონახვას და მათთან თანამშრომლობის პოლიტიკური ინტერესის შექმნას, მაგრამ, მეორე მხრივ, ცდილობს ისეთი მსხვილი ეკონომიკური პროექტების განხორციელებას, რომლებიც სამხრეთ კავკასიაში რუსეთის გავლენის გაძლიერებას შეუწყობს ხელს. ეს მაფიქრებინებს, რომ პუტინი სამხრეთ კავკასიაში სხვა ტიპის აქტიურობისთვის ემზადება...
- ომს ვარაუდობთ?
- ეს ბუნებრივი კითხვაა, მაგრამ ახალი ომის რესურსი რუსეთს დღეს არა აქვს. თუმცა სხვადასხვა ტიპის პროვოკაციას ნამდვილად ველოდები. რამდენიმე სცენარი შეიძლება არსებობდეს: საქართველოში ისეთი ხელისუფლების მოყვანა, რომელიც აფხაზეთისა და ცხინვალის რეგიონის დამოუკიდებლობას აღიარებს; ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენის ისეთი ფორმით გამოყენება, რომელიც რუსეთისთვის პოლიტიკური გამარჯვების მომტანი იქნება; ან ისეთი აგრესიული ნაბიჯი, რომელიც საქართველოს მოსკოვთან შეთანხმებას აიძულებს.
- ამ სცენარებიდან რომელი მიგაჩნიათ რეალურად?
- პროვოკაცია, თუმცა მასშტაბური სამხედრო კონფლიქტის დაწყება მოსკოვისთვის ძალიან მძიმე შედეგების მომტანი იქნება. ამას შეიძლება სერიოზული პრობლემები მოჰყვეს ჩრდილოეთ კავკასიაშიც. საქართველოში ყურადღებას არ აქცევენ იმ ფაქტს, რომ აფხაზეთის კონფლიქტს მნიშვნელოვანი გავლენა ჰქონდა ჩრდილოეთ კავკასიაზე. განსაკუთრებით ჩეჩნეთში განვითარებულ მოვლენებზე, ასევე დაღესტანსა და ყაბარდო-ბალყარეთში შექმნილ ვითარებაზე. ეს ყველაფერი ერთმანეთთან არის დაკავშირებული და ამიტომ მოსკოვი სამხრეთ კავკასიაში ნებისმიერი ახალი კონფლიქტის გაღვივებას ძალიან ფრთხილად უნდა მოეკიდოს.
- თავად აფხაზ საზოგადოებაშიც შეინიშნება გააქტიურება დამოუკიდებლობის საკითხზე. რა შიშები აქვთ აფხაზებს?
- ხედავენ, რომ რუსეთი უკრაინაში სასურველ შედეგს ვერ აღწევს. იმასაც ხედავენ, რომ მათი ეროვნული იდენტობისა და ინტერესების საკითხები მუდმივად წინააღმდეგობას აწყდება. ხვდებიან, რომ რუსეთი მათ საკუთარი პოლიტიკისთვის იყენებს და ცდილობს მათ ხელთ არსებული რესურსები, პირველ რიგში, ბუნებრივი და საკურორტო რესურსები, საკუთარი ინტერესებისთვის გამოიყენოს. სერიოზული შიდა დისკუსიაა აფხაზური ენის შენარჩუნებაზე - ახალგაზრდების ნაწილი აფხაზურ ენას სათანადოდ ვერ ფლობს. ამ საკითხს განსაკუთრებით აქტიურად ოპოზიცია აყენებს. თუმცა საზოგადოებაში დაღლილობა და იმედგაცრუება შეინიშნება. ბევრისთვის სუვერენიტეტის საკითხზე მეტად მნიშვნელოვანი სოციალური მდგომარეობაა. დღეს ქართულ ოპოზიციას ერთი ამბავი აქვს ატეხილი აფხაზეთში რამდენიმე ტონა საწვავის შეტანაზე, არადა, 90-იანი წლებიდან მოყოლებული მსგავსი აქტივობები ყოველთვის იყო. დღესაც თუ მიიღო ხელისუფლებამ ასეთი გადაწყვეტილება, არ გამიკვირდება, რადგან ყოფილა შემთხვევები, როდესაც აფხაზურ მხარეს დახმარება უთხოვია და საქართველოს ხელისუფლებას შესაბამისი გადაწყვეტილება მიუღია. ჰუმანიტარულ საკითხებში საქართველო პასუხისმგებლობას ისედაც იღებს, მათ შორის ელექტროენერგიის მიწოდებაზე. მთავარი პრობლემა ეს კონკრეტული შემთხვევა კი არა, ის არის, რომ საქართველოს არა აქვს ჩამოყალიბებული სისტემური პოლიტიკა ოკუპირებული ტერიტორიების საკითხზე. ვერ ვახერხებთ ზრუნვას გალის მოსახლეობაზე, ვერ ვუპირისპირდებით დექართველიზაციის პროცესს და ვერ შევქმენით ისეთი რბილი ძალის მექანიზმი, რომელიც ოკუპირებულ ტერიტორიებზე საქართველოს პოზიციებს გააძლიერებდა.
- დაიძაბა ვითარება თურქეთ-ისრაელს შორის. ანკარამ ინტერპოლს სთხოვა, პრემიერ ნეთანიაჰუზე ძებნა გამოაცხადოს გენოციდის ბრალდებით (ერდოღანი ისრაელს მწვავედ დაუპირისპირდა 2026 წლის გაზაფხულზე. ფლოტილია "სუმუდი" ღაზის სექტორის ბლოკადის გარღვევას და იქ ჰუმანიტარული ტვირთის შეტანას ცდილობდა. ისრაელელმა სამხედროებმა ისინი დააკავეს. თურქული მხარის მტკიცებით, დატყვევებულები დაამცირეს - დააჩოქეს და ისრაელის ჰიმნის მოსმენა აიძულეს, ნეთანიაჰუმ კი ერდოღანს "დიქტატორი-ანტისემიტი" უწოდა...
- გარდა ამისა, ისრაელმა დაბომბა სირიის სამხედრო ბაზები, სადაც, სავარაუდოდ, თურქი სამხედროებიც იმყოფებოდნენ...
ერდოღანსა და ნეთანიაჰუს შორის დაპირისპირება საკმაოდ სერიოზულია მომავლის თვალსაზრისით. ისრაელი ყველანაირად ცდილობს კავკასიაში ფეხი მოიკიდოს და ის, ერთი მხრივ - რუსულ, მეორე მხრივ კი თურქულ გავლენებს უპირისპირდება. ბაქოსთან განსაკუთრებულ ურთიერთობებს ინარჩუნებს, თუმცა ერდოღანს ეს არ მოსწონს...
მომავლის პროგნოზი ასეთია: თუ თურქეთმა იმაზე მეტად მოინდომა საკუთარი გავლენების გაძლიერება, ვიდრე დღეს აქვს, არ არის გამორიცხული, ამან სამხედრო დაპირისპირება გამოიწვიოს. აშშ ყველანაირად შეეცდება ამის აცილებას, თუმცა დღევანდელ მსოფლიოში გამორიცხული არაფერია. მაროკოსა და ესპანეთის დაპირისპირებამ ნათლად აჩვენა, როცა ორი მოკავშირე ერთმანეთს კინაღამ სამხედრო ძალით დაუპირისპირდა...
ასე რომ, როდესაც მსოფლიო წესრიგი მოშლილია, მსგავსი სცენარი გამორიცხული არ არის და შესაძლოა, ჩვენს საზღვრებთან გარკვეულ ესკალაციასთან გვქონდეს საქმე.
ხათუნა ბახტურიძე