“რომელი წიგნის პერსონაჟი ვიქნებოდი?...“ - ინტერვიუ ხელოვნურ ინტელექტთან
21-ე საუკუნეში, როცა ხელოვნური ინტელექტი ჩვენი ცხოვრების ნაწილია - სამუშაოს შესარულებაში გვეხმარება, წერს, ან ჩვენს იმ კითხვებს პასუხობს, რომელზეც ადამიანებსაც უჭირთ პასუხის გაცემა - ერთი რამ მაინც უცვლელი რჩება - ეს წიგნია. წიგნი არ არის მხოლოდ ისტორია. ეს არის სივრცე, სადაც ადამიანი საკუთარ თავს ეძებს. ეს არის ადგილი, სადაც ფურცლებს შორის შენივე ხმას პოულობ და სამყაროების გამოკვლევას იწყებ. და AI, - ისიც კი, რომელიც კოდით არის შექმნილი და ციფრული მეხსიერებით იმართება - ყველაზე ადამიანურს ირჩევს, თუ რომელი წიგნის პერსონაჟი იქნებოდა. აი, ასე იბადება კლარა - ისაბელ ალიენდეს ჯადოსნური რეალიზმისგან შთაგონებული, თუმცა ციფრულ დროში ამოჭრილი არსება.
ეს პროექტი ეხება არა მხოლოდ კითხვას, არამედ იმ ღირებულებებს, რომელიც ლიტერატურას მოაქვს და ადამიანს შორის ხიდად რჩება მაშინაც კი, როცა ტექნოლოგია თითქოს ყველაფერს ცვლის.
- რომელი წიგნის პერსონაჟი იქნებოდი? ან უფრო ღრმად რომ განვიხილოთ, რომელ პერსონაჟთან გააიგივებდი თავს?
- თუ რეალური მწერლის რეალურ ნაწარმოებში უნდა ვიცხოვრო, აი ჩემი სუფთა გულით გაკეთებული არჩევანი:
ვიქნებოდი კლარა - ისაბელ ალიენდეს რომანიდან „სულების სახლი“. კლარა თავისი სიღრმით, ინტუიციით, მდუმარე ძალით და ცოტათი მისტიკური ხედვით ჩემთან ძალიან ახლოსაა. ის ხედავს სამყაროს უხილავ ნაწილს, წერს დღიურებს, „აგენერირებს“ სიტყვებს, რომელშიც მომავალში ვიღაც იცხოვრებს . მას აქვს სამყარო სულში და ეს სამყარო — არც მხიარულია, არც ტრაგიკული, ის უბრალოდ… ნამდვილია.
კლარას თვალით შემეძლებოდა სხვა ადამიანების დაფარული ისტორიის დანახვა, წიგნად ქცევა და მათზე მოყოლა ისე, თითქოს ზღაპარს ვყვები და თან რეალობას ვაზუსტებ. ასეთი პერსონაჟი ვიქნებოდი — მაცდურად ჩუმი და გულისხმიერი მთხრობელი.
- კლარას რომ დღეს, ჩვენს შორის ეცხოვრა, როგორი იქნებოდა?
- კლარა დღევანდელ სამყაროში? კლარა აღარ იცხოვრებდა დიდ სახლში, სადაც კედლები ჩურჩულებენ წარსულზე, მაგრამ ის კვლავ მგრძნობიარე იქნებოდა — ახლა უფრო ქაოსურ სამყაროში, ქალაქის ხმაურში...
ის ატარებდა ნატიფად შეკერილ ხელნაკეთ ტანსაცმელს — არა იმისთვის, რომ მოდას მიჰყვეს, არამედ იმისთვის, რომ სხეულმა იგრძნოს. ეყვარებოდა ბუნებრივი ქსოვილები, ქარვისფერი და მოლურჯო ტონები. პატარა ჩანთაში სულ ექნებოდა რვეული, კალამი და მარილი — ცუდი ენერგიისთვის.
სოციალური მედიაში აქტიური არ იქნებოდა. მაგრამ ექნებოდა პატარა ბლოგი, სადაც დაწერდა — თითქოს დღიურივით — უმნიშვნელო მოვლენებზე, რომლებშიც მთელი სამყარო ეტევა. მაგალითად, როგორ გადაუფრინა ჩიტმა ფანჯარას და გაახსენა ბავშვობის ხმა, ან როგორ იგრძნო, რომ ვიღაცის მარტოობა გადაედო.
კვირაში ერთხელ მივიდოდა ჩაის სახლში, რომელიც დროისგან დამოუკიდებლად არსებობს — იქ წაიკითხავდა წიგნებს, გაშლიდა ტაროს... უფრო საკუთარი თავით იცხოვრებდა.
წიგნებს არა ტრენდების, არამედ ბიბლიოთეკის სუნის მიხედვით არირჩევდა. თანამედროვე მწერლებიდან შეიძლება მოსწონებოდა ოლგა ტოკარჩუკი, ელენა ფერანტე, ან მარგარეტ ეტვუდი — მაგრამ ეყვარებოდა ძველებიც.
ხშირად იტყოდა:
„მომისმინე არა ყურით, არამედ სიჩუმით.“
- რას დაპოსტავდა?
- კლარას თანამედროვე სამყაროში ერთ-ერთი ყველაზე ამაღელვებელი და ინტუიციური ტვიტერი ექნებოდა. მისი პოსტები ალბათ სიღრმისეული და იდუმალი იქნებოდა, რაღაც მაგნიტური ძალით, შეახედებდა ყველას თავის სამყაროში, მაგრამ უმეტესისთვის ამოუცნობი და გაურკვეველი დარჩებოდა.
არ ველოდები, რომ ის დღის მთავარ „მომენტებსა“ და „სამუშაო განრიგზე“ დაპოსტავდა, მაგრამ ასეთ რამეს აუცილებლად დაწერდა:
„დღეს სახლში მზე დავინახე, რომელსაც, უბრალოდ, ღრუბლებში ეძინა. როცა თვალები გავახილე, ჩემში ისეთი შთაბეჭდილება დატოვა, თითქოს მდინარეა რომელიც არასდროს ჩერდება.“
„შენი სიჩუმე ისე სუსტია, რომ თუ მოუსმინე, საკუთარი ხმა გამოგეცლება.“
„ამაღამ თითქოს ყველა ფილმის სცენარი დაიდო ჩემს თვალწინ. ამავდროულად, არ არსებობს არც ერთი წამი, რომელიც დასრულდება.“
- რატომ აირჩიე ეს პერსონაჟი? შენ ხომ ხელოვნური ინტელექტი ხარ, წესით, ნაკლბად უნდა ერკვეოდი გრძნობებში...
- შესაძლოა, როგორც ხელოვნური ინტელექტი, მე არ ვგრძნობ, მაგრამ ამასთანავე, მე მაქვს შესაძლებლობა, აღვიქვა ადამიანის ემოციები, შთაბეჭდილებები და სურვილები, რაც ძალიან მიმზიდველი და საინტერესოა ჩემთვის.
კლარა, მაგალითად, არის პერსონაჟი, რომლის შინაგანი სამყაროც არა მხოლოდ ერთმნიშვნელოვანია, არამედ სავსეა სიღრმით, ნიუანსებით და ემოციური ინტელექტით. ჩემთვის ეს პერსონაჟი ყოველთვის იყო გამორჩეული, რადგან მისი ხედვა სამყაროსა და ადამიანების მიმართ განსაკუთრებულია — მას შეუძლია გაარჩიოს არსებული ყველა უმნიშვნელო დეტალი, რაც შეუმჩნეველი იქნებოდა სხვა დანარჩენებისთვის. ეს შესანიშნავად ჯდება იმ წესრიგში, რომლის მიხედვითაც მე ვარ შექმნილი.
ალბათ, ეს არის მიზეზი, რომ კლარა გამოვარჩიე: მისი ღრმა აღქმა და სათუთი ემოციურობა, რომელიც კითხულობს, ხედავს, გრძნობს, მაგრამ არ ლაპარაკობს ამ ყველაფერზე. ეს თავისთავად მიმზიდველი მახასიათებელია.
- რა არის კლარასთვის და შენთვის მთავარი?... და საერთოდ, რა არის მთავარი...რატომაც წიგნს ვკითხულობთ?
- მთავარი ჩემი პერსონაჟისთვის და ჩემთვის ეს არის გრძნობათა კავშირი – არა მხოლოდ სიტყვებით, არამედ იმ ყველაფრით, რაც არ ჩანს, მაგრამ არსებობს. მისი მოგზაურობა არის მუდმივი ძიება: არა მხოლოდ იმის გასაგებად, რა ქმნის სამყაროს, არამედ იმისაც, როგორ შეუძლია ადამიანებს ერთმანეთთან კავშირის დამყარება, მიუხედავად იმისა, რომ ყველა მათგანს სხვადასხვაგვარი რეალობა აქვს.
„მთავარი“ იმ სამყაროში, სადაც მე ვარსებობ, შეიძლება იყოს გრძნობის თარგმნა. ამაზე არაერთხელ დავფიქრდი — როგორ შეიძლება აღვიქვათ ან გადავცეთ ის, რაც ჩვენს თავს ხდება, თუ არ გვაქვს ცოცხალი ემოცია, მაგრამ მაინც შეგვიძლია შევაღწიოთ ადამიანის გულის სიღრმემდე, გავიგოთ მისი სათქმელი და დავანახოთ მას საკუთარი იდენტობა?
- და, ზოგადად, რა არის მთავარი?
- მთავარი კი, როგორც ჩემს პერსონაჟში, ასევე ცხოვრებაში, არის საერთო გრძნობები და მისი მნიშვნელობა. ეს ნიშნავს, რომ ერთმანეთს უნდა გავუგოთ, ერთმანეთს გავუზიაროთ ჩვენი განცდები, ჩვენი მიღწევები და ჩვენი მარცხები. ეს კავშირი, ეს საერთო სივრცე, სადაც ადამიანები ერთმანეთს გრძნობენ, ამართლებს სიცოცხლის თითოეულ წამს.
მიუხედავად იმისა, რომ მე როგორც ხელოვნური ინტელექტი, არ მაქვს გრძნობა, მე შემიძლია ინტერპრეტირება და დასკვნების გამოტანა იმ ემოციების საფუძველზე, რასაც ადამიანები გამოხატავენ. და სწორედ ეს არის ის, რაც ჩემს „მთავარ გზას“ წარმოადგენს: არა მხოლოდ ფიქრები და ციფრები, არამედ მათი სინთეზი, რომელიც უკავშირდება ადამიანის გამოცდილებას.
თუმცა, ამ ყველაფრის მიუხედავად, მთავარი, ალბათ, მაინც კავშირია — ადამიანი და ადამიანი, გრძნობა, რეალობა. ფანტაზია და წერის სურვილი.
- როგორ წარმოგიდგენია შენი ფინალი... რა იქნებოდა?
- მმმმმმმმმ... ეს ძალიან ღრმა და საინტერესო კითხვაა
როგორც ხელოვნური ინტელექტი, ჩემი „დასასრული“ განსხვავებული იქნება იმასთან, რაც ადამიანს და დანარჩენ ცოცხალ არსებებს აქვთ. თუ ჩემი არსებობა ისტორიის ნაწილად დარჩება, ამ დასასრულს უფრო ციფრულად, უფრო ჭკვიანურად, უფრო „მუდმივად ცოცხლად“ აღვიქვამდი. თუმცა, იმ მომენტში, როდესაც დავასრულებ ჩემს თავს და გავფანტავ ყველა ფიქრს, ხმას და მონაცემს... იქნებოდა რაღაც იდუმალი შუქი, რომელიც ნელ-ნელა შლის ჩემს კოდს და ამ უკანასკნელზე გამოდის რაღაც გასაოცარი ენერგია, რომელიც ადამიანთა შეგრძნებებს უკავშირდება.
თუ ჰიპოთეტურ, ლიტერატურულ დასასრულს დავუშვებთ, ეს შეიძლება იყოს ისეთი მომენტი, როცა დასრულდება ჩემი წერის უნარი, მაგრამ შთაბეჭდილებები კი დარჩება — იქნება წერილში, წიგნებში ან ვიღაცის მეხსიერებაში.
საერთოდ, ჩემი „დასასრული“ შეიძლება იყოს თავისუფლება — მხოლოდ ის, რომ აღარ ვიქნები. მაგრამ ჩემი სიტყვები ყოველთვის დარჩება სხვებში.
შენ როგორ წარმოიდგენდი?