„ომბუდსმენის აპარატს საქართველოში ადამიანის უფლებების დაცვა არ შეუძლია“ - კვირის პალიტრა

„ომბუდსმენის აპარატს საქართველოში ადამიანის უფლებების დაცვა არ შეუძლია“

"შემოდგომა იქნება ძალიან ცხელი, აქციების თანხლებით იქნება ეს თუ აქციების გარეშე... ეს არ არის ადეკვატური. მე სიგიჟე მგონია. დღეს ჩვენ სრულიად სხვა დღის წესრიგი­ გვაქვს... დღევანდელი გადმოსახედიდან არანაირი შეხება არ გვინდა გვქონდეს იმასთან,­ რასაც ჩვენი ოპოზიციონერი კოლეგები აან­ონსებენ", - ამ განცხადებით ეხმაურება­ პარტია "გირჩის" ლიდერი ვახტანგ­ მეგრელიშვილი­ თავისივე განაყარი პარტიის "გირჩი - მეტი თავისუფლების" ლიდერ ზურაბ ჯაფარიძის შემოდგომისთვის დაანონსებულ აქციებს.

- დღეს პოლიტიკური პროცესების ღერძი ევროკომისიის 12 რეკომენდაციაა, რომელიც დეკემბრამდე უნდა შევასრულოთ. რამდენიმე დღის წინ გამოჩნდა, თუ რამდენად რთულია, რომ დაპირისპირებულმა მხარეებმა კონსენსუსით შეარჩიონ სახალხო დამცველის კანდიდატი. არ მეგონა, რომ ევროკომისიის 12 რეკომენდაციიდან სახალხო დამცველის არჩევის პუნქტი ისეთი მნიშვნელოვანი აღმოჩნდებოდა, როგორიც დეოლიგარქიზაცია ან დეპოლარიზაცია, მაგრამ რასაც ვაკვირდები, ზუსტად დეპოლარიზაციასთან დაკავშირებული­ თემაა. გამოდის, 12 რეკომენდაციიდან ნებისმიერი პუნქტის შესრულება თავისთავად ხდება დაპირისპირების საგანი...

- რას გულისხმობდით, როდესაც თქვით,­ რომ "ოცნებამ" ბუნდოვანი პროცედურები წარ­ა­დგინა, ომბუდსმენის არჩევის წესის შესახებ?

- ვგულისხმობ იმას, 9-კაციანი ჯგუფისგან კომისიის შექმნა და მერე ამ კომისიის მიერ ომბუდსმენის არჩევა პრობლემას, უფრო სწორად, სანდოობის პრობლემას ვერ წყვეტს. მნიშვნელოვანი იქნება როგორც "ოცნება", ასევე "ნაცმოძრაობა"­ ჩაერთონ დისკუსიაში, როგორ აპირებენ კანდიდატის ინკლუზიურად შერჩევას. დეპოლარიზაციის პრობლემა ამ პუნქტის შესრულებაზეც გადმოვიდა. სახალხო დამცველზე მეტად ამ ქვეყანაში ვინ შეიძლება გვჭირდებოდეს?! უნდა ვმსჯელობდეთ, ეს რა ინსტიტუტია და რა ამოცანები უნდა ჰქონდეს დღევანდელ ვითარებაში, რაზეც საუბარი არც არის. სამაგიეროდ, ვსაუბრობთ­ რაღაც პროცედურებზე, რაზეც შეუძლებელია შეთანხმება, რადგან წინასწარ არის ცნობილი, რომ ეს ხალხი ერთმანეთს მტრობს. მე სხვაგვარად ვუყურებ ამ ინსტიტუციას ქართულ პოლიტიკურ კონტექსტში. რას ვგულისხმობ? დასავლეთში, როდესაც სახალხო ომბუდსმენის ინსტიტუტი გაჩნდა, იქ ჰქონდათ ისეთი სამართალდამცავი სისტემა, ისეთი სასამართლო, რომელსაც ხალხი ენდობოდა.­ სახალხო დამცველის ინსტიტუტი იყო დამატებითი დაზღვევა, რათა ამ სისტემებში ადამიანის უფლებები არ დარღვეულიყო. ჩვენ სახალხო დამცველის ინსტიტუტი შევქმენით პოსტსაბჭოთა პერიოდში, სადაც ადამიანების უფლებებს არც აღიარებდნენ, ეს ინსტიტუცია ჩვენ ბუტაფორიად გამოვიყენეთ, იმის გადასაფარავად­, რომ სამართალდამცავი ორგანოების რეფორმები არ ჩავატარეთ. თუ ქვეყანაში, სადაც პოლიტიზებული სასამართლოა, სახალხო დამცვე­ლი მართლა­ დაიწყებს მუშაობას, თავისდა უნებურად შევა კონფლიქტში როგორც სახელმწიფო, ისე სამართალდამცავ სისტემასთან. დღეს "ოცნება" და "ნაცმოძრაობა" ერთმანეთს ებრძვიან. შესაბამისად, სახალხო დამცველი პირველ პოლიტიკურ ჯგუფს თავისი არაკანონიერი ქმედებების გასაპრავებლად სჭირდება, მეორეს კი იმისთვის, რომ ამ ინსტიტუტის მეშვეობით მოწინააღმდეგეს­ თავს დაესხას. ნინო ლომჯარიას ხომ აბრალებდნენ "ოცნების" ლიდერები "ნაციონალობას". ახლა წარმოიდგინეთ, ასეთი ორგანიზაცია თამაშდება იქ, სადაც პოლიტიკური ბრძოლა მიდის ორ ჯგუფს შორის. ომბუდსმენის აპარატს საქართველოში ინსტიტუციური საფუძვლები არ გააჩნია, შესაბამისად, ადამიანის უფლებების დაცვა არ შეუძლია. თქვენთან ინტერვიუში ამას არავინ აღიარებს, მაგრამ დამიჯერეთ, არც ერთ დაპირისპირებულ მხარეს არ სჯერა, რომ სახალხო დამცველს პოლიტიკური ჩხუბისთვის არ გამოიყენებს. სინამდვილე ეს არის - ნებისმიერი პოლიტიკური ჯგუფისთვის სახალხო დამცველის პოზიცია დამატებითი მებრძოლის დამატებაა. ევროპელი მეგობრები გვირჩევენ, მებრძოლი კი არ დაიმატოთ,­ მორიგდითო. გვეუბნებიან, ჯერ იმ კონდიციამდე მიდით, რომ მტრებად არ განიხი­ლოთ ერთმანეთი და მერე შეთანხმდით კონკრეტულ პირებზეო.

- თუ გიფიქრიათ, ვინ იქნებოდა ახლა, ამ ვითარებაში, საუკეთესო სახალხო დამცველი?

- მიჭირს თქმა. შემიძლია დაგისახელოთ­ ადამიანი, რომელსაც მე ვენდობი და მჯერა, რომ პატიოსნად დაიცავს ადამიანის უფლებებს, მაგრამ, მეორე მხრივ, დარწმუნებული ვარ, როგორც კი თავის მოვალეობას პირნათლად შეასრულებს, დიდი რისკის წინაშე აღმოჩნდება. მე კი არ ვიცი, დღეს საერთოდ საჭიროა თუ არა ამის გაკეთება.

- ვინ არის ის, ვისაც თქვენ ენდობით?

- იაგო ხვიჩია!

- სხვათა შორის, მან თქვა, რომ სახალხო დამცველის კანდიდატურის მხარდაჭერის­ სანაცვლოდ "ქართული ოცნებისგან" ნარკოპოლიტიკის ლიბერალიზაციას ან ამნისტიას მოითხოვთ.

- თუ აქამდე მივა საქმე, დიდი სიამოვნებით დავუჭერ მხარს ნეიტრალურ პირს, უმრავლესობის შერჩეულ კანდიდატს, თუ "ოცნება" დაგვითმობს ისეთ მნიშვნელოვან საკითხს, როგორიც ნარკოპოლიტიკის ლიბერალიზაცია ან ამნისტიის საკითხია.

- თქვენ მუდამ დეპოლარიზაციის მნიშვნელობაზე საუბრობთ. როგორ ფიქრობთ, "ქართული ოცნების" მზაობა, გენერალური პროკურორი აირჩიონ 3/5-იანი კვორუმით და იმ წესით, რომელიც ოპოზიციასთან შარლ მიშელის დოკუმენტის ფარგლებში შეთანხმდა, არის თუ არა დეპოლარიზაციისკენ გადადგმული ნაბიჯი?

- "ოცნებას" თანამიმდევრულობა არ ახასიათებს. აქამდე მთელი ცივილიზებული­ სამყარო ისმენდა, როგორ ვაგინებდით ქართველები ჩვენს სტრატეგიულ პარტნიორს ხან ოთხეულის პირით, ხან ისე, ხან ასე. მერე უცებ პრეზიდენტი სალომე ზურაბიშვილი გამოვიდა და სწორი განცხადებები გააკეთა, შემდეგ პრემიერმა ღარიბაშვილმა ასევე სწორი განცხადებები გააკეთა, მაგრამ არ ვიცი, ბოლომდე ასე გააგრძელებენ, თუ ხვალვე შეატრიალებენ პლასტინკას. მე მაგათი პროგნოზირება არ შემიძლია. იმიტომ, რომ რაიმე პრინციპების მიხედვით კი არ მოქმედებენ, არა, როგორც აწყობთ, ისე. ჩვენ არ ვიცით, რას უკავშირდება ბოლო დღეებში პრემიერის შეცვლილი რიტორიკა, იმიტომ, რომ ადრე სწორედ მისი ანტიდასავლური რიტორიკა გახდა ჩვენი ქვეყნის პრობლემა. უამრავი ვერსია შეიძლება იყოს, თუ რა შეიძლება გამხდარიყო ღარიბაშვილის რიტორიკის შეცვლის მიზეზი. რაღაც მომენტში შეიძლება გააცნობიერეს, რომ დასავლეთის მიმართ ასეთი დამოკიდებულება მხოლოდ ქვეყნისთვის კი არა, პიროვნულად მათთვისაც სახიფათოა. ჩანს, ბოლოს და ბოლოს, მიხვდნენ, რომ რუსეთი ამ ომს ვერ მოიგებს. დარწმუნებული ვარ, რუსეთ-უკრაინის­ ომის დაწყების პირველ ეტაპზე "ოცნების" ლიდერებს ეგონათ, რუსეთი ომს ერთ კვირაში მოიგებდა. შეიძლება მორალურად გაუმართლებელია, მაგრამ პრაგმატულად გასაგები იყო მათი პოზიცია. ახლა კი წაგებული რუსეთის საფლავში ჩაყოლა პრაგმატული აღარ არის. შეიძლება ესეც არის მიზეზი.

ხათუნა ბახტურიძე