“ეს აღმოჩენა ისტორიულია! ეს არის ბასკური სიტყვა, რომელიც მსგავსებას ავლენს იბერიულ დამწერლობასთან, იბერიულ ანბანთან”
"მეგობრებო, ჩემმა ახალგაზრდა ბასკმა კოლეგამ - მარტინ არტოლამ მამცნო, რომ ესპანურენოვანმა ბასკურმა გაზეთმა ,,პაის ბასკომ’’ საზოგადოებას ამცნო ისტორიული აღმოჩენის შესახებ, კერძოდ, სოფელ ირულეგის მიდამოებში, პამპლონასთან ახლოს, ნავარას პროვინციაში აღმოაჩინეს ბრინჯაოს მარჯვენა ხელის მტევანი, რომელზეც 4 რიგად განთავსებული 40 ასო განეკუთვნება, სავარაუდოდ, პრეიბერიულ ბასკურ დამწერლობას და ათარიღებენ ქრისტეშობამდე პირველი საუკუნით. მარტინ არტოლა, მადრიდის უნივერსიტეტის პროფესორი, ბასკურ ენას და ბასკური კულტურის ისტორიას ასწავლის თსუ-ში, ახლახან აღდგენილ, აკადემიკოს შოთა ძიძიგურის სახელობის ბასკური კულტურის კვლევის ცენტრში...“ - წერს სოციალურ ქსელში ქალბატონი - მარი წიკლაური, რასაც დიდი ინტერესი მოჰყვა.
ამ უმნიშვნელოვანეს აღმოჩენასთან დაკავშირებით, "კვირის პალიტრას" კომენტარი თავად მარტინ არტოლამ მისცა...
მარტინ არტოლა:
- ამ აღმოჩენის შესახებ სიამოვნებით მოგახსენებთ... მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენს ფილოლოგებს აქამდეც ძალიან ბევრი სამუშაო აქვთ ჩატარებული, შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ეს აღმოჩენა ისტორიულია! ეს, "ირულეგის ხელის მტევანი" აღმოჩენილია პრერომაული ეპოქის არქეოლოგიური გათხრების დროს და მასზე წარმოდგენილია უძველესი წარწერა ბასკურ ენაზე.
რა თქმა უნდა, ეს წარწერა არ განეკუთვნება თანამედროვე, ახლანდელ არსებულ ბასკურ ენას. ყველა ენა განიცდის ევოლუციას, ცვლილებებს... ტექსტის მთლიანი გაშიფვრა და ინტერპრეტაცია ურთულესი საკითხია, აქ ემოციას და სიხარულს იწვევს პირველი სიტყვა, რომელიც მეცნიერებმა გაშიფრეს. ეს არის ბასკური სიტყვა, როგორც ჩანს, პირველ ბასკურ ანბანზე შექმნილი, რომელიც მსგავსებას ავლენს იბერიულ დამწერლობასთან, იბერიულ ანბანთან. ექსპერტებს მიაჩნიათ, რომ ბასკური ანბანი მიახლოებულია იბერიულ ანბანთან და ადაპტირებულია.
- ეს აღმოჩენა რამით საქართველოს უკავშირდება?
- მე არ ვარ დარწმუნებული. ვაცნობიერებ, რომ ყველა აქტუალური რამ, დაკავშირებული ბასკურ ენასთან, საქართველოში ძალიან აინტერესებთ. ენათმეცნიერებს სჯერათ, რომ ქართული და ბასკური რაღაცით მონათესავე ენებია. თუნდაც ის ფაქტი, რომ ახლა ამ ახალი აღმოჩენის მიმართ საქართველოში ამდენად დიდი დაკვირვებაა, ბევრი ცდილობს, იპოვოს კავშირი ძველ ქართველურ ენებს შორის.
- საქართველოში ასწავლიდით, შეგიყვარდათ ჩვენი ქვეყანა?
- რასაკვირველია! მე ვიყავი საქართველოში წელიწადზე მეტხანს... პროფესიით ისტორიკოსი ვარ და ჩამოვედი იმ მიზნით, რომ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ჩემი ენისა და კულტურის შესახებ მესწავლებინა... გავაკეთე სადოქტორო თეზისი საბჭოთა ისტორიის შესახებ და ჩამოვედი იმიტომ, რომ კავკასიის ისტორია ძალიან საინტერესოა. აქ ვიპოვნე ძალიან განსხვავებული მხარე, ვიდრე ჩემია, სადაც კომფორტულად ვარ და მსურს დიდი ხნით დავრჩე.
კახაბერ ჭიღლაძე, მკვლევარი:
- მოგესალმებით, მივესალმები თქვენს მკითხველს. ჩემი ცხოვრების დიდი ნაწილი დაკავშირებულია ბასკეთთან, ათი წელი იქ ვიცხოვრე და ეს აღმოჩენა ჩემთვისაც უდიდესი მნიშვნელობისაა, რადგან შესრულებულია იბერიული ანბანით და იშიფრება ბასკური ენით, გამოკვეთილად პირველი სიტყვა - "სორიონეკუ", რაც ბასკურად ნიშნავს "კარგ ბედ-იღბალს", "წარმატებას".
მარტინ არტოლას ინტერვიუს ინგლისური ვერსია, რომელიც მან "კვირის პალიტრას" მისცა.
martin artola:
- Despite our philologists have a lot of work to do yet, we can say that this discovery is historical. This "hand of Irulegi" was found in an pre-Roman archaeological site and it is the oldest inscription in a language that we consider now as a "vasconic language".
Of course, it's not writen in current Basque language, all the languages experience an important evolution across history. What has created so much emotion is that the first word of all the text is similar to one current Basque word
The interpretation of the text is not easy, it is written for the first time in an original Basque alphabet with some similarities with the Iberian alphabet. Experts believe that is the Vasconic adaptation of the Iberian alphabet.
I am not very sure. I am aware that all the topics related with the Basque Contry are listened with a great interest in Georgia. Some Georgian scholars believe that Basques and Georgians are related somehow. The only fact that we now know is that many of them will be interested in the "hand of Irulegi" and will try to study it to try to find if there is some connections with the old kartvelian languages.
Hahaha yes, of course. I have been here for more than a year already. I am a historian myself and I came here with the goal of teaching at TSU about my language and culture, but I also spend my time researching the Georgian history.
I did my doctoral thesis on Soviet history and I came here because the history of the Caucasus is really interesting. Here I have found a land very different from mine, but where I feel comfortable, wanting to stay longer.
(სპეციალურად საიტისთვის)