მამაკაცი იშვიათი სახელითა და „ცისფერი სისხლით“
(არქივი)
ეს მოგონება ეძღვნება ერთ გარეგნობითაც და ბუნებითაც გამორჩეულ ქართველ მამაკაცს - გეიდარ ფალავანდიშვილს, რომელიც წლების წინ გავიცანი და რომლის ოჯახიც ჩემთვის ძალიან მშობლიურად იქცა. უფრო ზუსტად, ეს ოჯახი გაცნობამდეც იყო მშობლიურივით, რადგან ჩემი გმირისა და უსაყვარლესი მწერლის ყველა დროის ერთ-ერთი გამორჩეული მწერლის, 26 წლის ასაკში ტრაგიკულად დაღუპული გურამ რჩეულიშვილის უმცროსი დის - მარინე რჩეულიშვილის ოჯახი გახლავთ. ამბავი კი, რომელსაც ახლა მოგიყვებით, ქალბატონი მარინეს მოგონებების ერთი ძვირფასი ეპიზოდია: - 1960 წლის აგვისტოში, გურამ რჩეულიშვილის დაკრძალვის დღეს, კინორეჟისორი გიორგი შენგელაია, იმხანად მოსკოვის კინემატოგრაფიის ინსტიტუტის დიპლომანტი, ავად ყოფილა, შინ იწვა და უსმენდა რადიოგადაცემას გურამზე. უეცრად რადიოში დაწყებულა გურამის ერთი-ორი დღით ადრე გამოქვეყნებული მოთხრობის (გურამი ვერ მოესწრო მის გამოქვეყნებას), "ალავერდობის" კითხვა. გიორგის უთქვამს, ისეთი გრძნობა დამეუფლა, გეგონება, მე მიკითხავდნენო, და სწორედ მაშინ გადაუწყვეტია, სადიპლომო ნამუშევრად "ალავერდობა" გადაეღო. გიორგი შენგელაიას გოგი ოჩიაურისთვის უთხოვია, ყოფილიყო ფილმის მხატვარი, ერლომ ახვლედიანისთვის - სცენარისტობა, ფელიქს ღლონტისთვის - მუსიკის დაწერა. ერლომმა უარი უთხრა, მიძნელდებაო. მოგვიანებით "ალავერდობის" სცენარზე თავად გიორგი შენგელაიამ იმუშავა, მწერალ რევაზ ინანიშვილთან ერთად. რეჟისორს მთავარი გმირის როლისთვის მსახიობის შერჩევა გასძნელებია. ქალბატონი მარინა იხსენებს, 1961 წლის ზაფხულში ხევსურეთში იყვნენ გიორგი შენგელაია, გეიდარ ფალავანდიშვილი, ერლომ ახვლედიანი, გოგი ოჩიაური, მამა-შვილი ლადო და გოგი მესხიშვილები. გიორგიმ იქ ძალიან ბევრი ფოტო გადაიღო და შესაძლებელია მან სწორედ ხევსურეთის შემდეგ გადაწყვიტა გურამის როლში გეიდარ ფალავანდიშვილის გადაღებაო. ამ ფილმს მოჰყვა თენგიზ აბულაძის "ვედრებაში" მუცალის როლი, შემდეგ - "ფერისცვალებაში" გივის როლი, "ჯვარცმულ კუნძულში" - სოსოს როლი და ბოლოს, "მთვარის მოტაცებაში" - თარაშ ემხვარის. მეც სწორედ თარაშ ემხვარით გავიცანი და შევიყვარე გეიდარ ფალავანდიშვილი. არც კი ვიცოდი, რომ ის გურამ რჩეულიშვილის სიძე იყო.
პირველი შეხვედრა "თარაშ ემხვართან"
- საქართველოს საინჟინრო აკადემიის აკადემიკოსს, "საქწყალპროექტის" გენერალურ დირექტორს გეიდარ ფალავანდიშვილს სასაუბროდ სამსახურში, მის კაბინეტში ვესტუმრე. ოთახში უკვე გაჭაღარავებული მამაკაცი დამხვდა, ძალიან მკაცრი გარეგნობის, კუშტი, მაგრამ... კვლავ ძალიან სიმპათიური. მართალია, არ იღიმოდა და ამან მეც ძალიან დამძაბა, მაგრამ მოსაუბრე კი შესანიშნავი გამოდგა.
ბატონი გეიდარი მსახიობი არ იყო, მაგრამ რამდენიმე როლითაც კი დამკვიდრდა ქართულ კინემატოგრაფში, ეს კი იოლი არავისთვის ყოფილა. მას მართლაც ყველა მონაცემი და პირობა ჰქონდა, შესანიშნავი სამსახიობო კარიერა შეექმნა, მაგრამ... ჰქონდა პროფესია, რომელიც უყვარდა და ამიტომ მსახიობობაზე საბოლოოდ თქვა უარი. მახსოვს, ვკითხე, ვინ იცის, კიდევ რა როლებს გთავაზობდნენ რეჟისორები, რატომ არ გაჰყევით ამ გზას-მეთქი? მოკლედ მომიჭრა: "მთვარის მოტაცებაში" ვითამაშე და მეტი რაღა უნდა მნდომებოდაო?!
რას წარმოვიდგენდი, რომ იმ პირველ ნამდვილ შეხვედრას შეხვედრების კასკადი მოჰყვებოდა. ეს კი, უპირველესად, ჩემი დიდი სიყვარულის - გურამ რჩეულიშვილის დამსახურებაა. ჩვენი გამომცემლობის, "პალიტრა L"-ის წიგნების პროექტების მენეჯერობამ რჩეულიშვილ-ფალავანდიშვილების ოჯახში მიმიყვანა და მას შემდეგ იმ სახლის ხშირი სტუმარი გავხდი... შესაბამისად, ნელ-ნელა აღარც ბატონი გეიდარი მეჩვენებოდა ძალიან კუშტ ადამიანად და მისი მეუღლე ქალბატონი მარინეც ახლოს გავიცანი.
"ალავერდობის" მთავარი გმირი
- რეჟისორი გიორგი შენგელაია იხსენებდა, გეიდარი ძმასავით მყავდა. ამ გამორჩეულ კაცს ძარღვებში ცისფერი სისხლი უჩქეფდა, მისი დედისა და მამის თავადური წარმოშობა აისახებოდა მის გარეგნობაზეც, ქცევაზეც, ლაპარაკზეც, კეთილშობილებაზეც და განათლებაზეცო. რეჟისორს მართლაც ძალიან გასჭირვებია "ალავერდობისთვის" მთავარი გმირის - გურამ რჩეულიშვილის როლის შემსრულებლის შერჩევა - ჯერ ერთი, ეს უკანასკნელი ახალი გარდაცვლილი იყო და მეორეც - იმხანადაც კი გიორგი შენგელაია გურამ რჩეულიშვილს უკვე სამაგალითო მწერლად და დიდ ადამიანად მიიჩნევდა. მიუხედავად მცირე ასაკობრივი სხვაობისა, მეგობრობდა კიდეც მასთან, ექსპედიციებშიც ხშირად დადიოდნენ ერთად. რეჟისორმა საერთო წრეში ბევრი ვაჟი მოსინჯა თურმე როლისთვის, მაგრამ არჩევა გაუჭირდა, რადგან ერთი მომენტი უნდა გაეთვალისწინებინა - ამ როლის შემსრულებლის თავის ფორმა რაღაცნაირად ცხენს უნდა ჰგვანებოდა, რადგან ფილმის სიუჟეტი ისე ვითარდებოდა, გმირი და ცხენი ერთ სხეულად უნდა გადაქცეულიყვნენ. საბოლოოდ, გეიდარ ფალავანდიშვილი აირჩია, მაგრამ იმ ზაფხულს ის და მისი ახალშერთული მეუღლე მარინე ზღვაზე, საქორწინო მოგზაურობაში იმყოფებოდნენ. როგორღაც მაინც დაითანხმა და სასწრაფოდ ჩამოიყვანა. თურმე პირდაპირ ალავერდის გუმბათზე აიყვანა სინჯის გადასაღებად და დაამტკიცა კიდეც როლზე. რადგან ბატონი გეიდარი უკვე რჩეულიშვილების ოჯახის წევრი იყო და მათთან ცხოვრობდა, მისთვის, ალბათ, პატივიც იყო და დიდი პასუხისმგებლობაც გურამის როლის შესრულება. გიორგი შენგელაია ამბობდა, გარდა იმისა, რომ გეიდარი ნიჭიერი კაცი იყო, მას ძალიან საინტერესო გარეგნობა და გამოკვეთილი სახის ნაკვთები ჰქონდა, რაც აუცილებლად მიიპყრობდა ნებისმიერი რეჟისორის ყურადღებასო. მას სცოდნია, რომ გეიდარ ფალავანდიშვილი მანამდე ცხენზე არასდროს მჯდარიყო, ამბობდა, მე შევსვი პირველადო. არადა, ბატონმა გეიდარმა წლების წინანდელ ჩვენს ერთ-ერთ ინტერვიუში სხვაგვარად მიამბო. მახსოვს, მითხრა, მოჯირითე ნამდვილად არ ვიყავი, მაგრამ ერთხელ კი მყავდა ცხენი გაჭენებული, ხევსურეთში, გოგი ოჩიაურთან ერთად. ხევსურეთიდან მოვდიოდით და ხისუნაგირიანი ცხენები იმდენ ხანს ვაჭენეთ, გვარიანად დაგვაზიანაო. რაც შეეხება ფილმში ცხენის ჭენებას, იქ თურმე მასწავლებლები ავარჯიშებდნენ, თანაც დიდხანს გაუგრძელდა ვარჯიში, რადგან გადაღებამ წელიწადზე მეტხანს გასტანა.